Mae'r alarch utganol (chwith) a chondor yr Andes (dde) ymhlith adar hedfan trymaf y byd. Er bod màs yr adar yn debyg, mae'r egni sydd ei angen i deithio pellter penodol yn amrywio'n fawr rhwng y ddwy rywogaeth. Cydnabyddiaeth: Brett Blocker (Chwith) / Alvaro Moya Riffo (Dde).
Mae astudiaeth ryngwladol fawr sy'n cynnwys Prifysgol Abertawe wedi gwrthdroi safbwynt traddodiadol hirsefydlog ynghylch faint o egni mae anifeiliaid yn ei ddefnyddio i deithio, gan ddatgelu y gall hedfan fod yn rhatach na nofio weithiau.
Mae condor yr Andes ac alarch utganol ill dau yn pwyso tua 11kg. Er hyn, gall y condor ddefnyddio pumed o'r egni sydd ei angen ar yr alarch ar gyfer pob cilometr mae'n hedfan.
Y gwahaniaeth yw sut maen nhw'n defnyddio'r aer sydd o'u cwmpas. Gall condoriaid fynd yn uwch na cheryntau sy'n cynyddu, gan chwifio'u hadenydd am 0.1% o'r amser y maen nhw'n hedfan, tra bod elyrch yn chwifio'u hadenydd am oddeutu 99% o'r amser.
Dywedodd Dr Martina Scacco, y prif awdur o Sefydliad Ymddygiad Anifeiliaid Max Planck (MPI-AB): "I ni, efallai fod yr awyr yn edrych fel cefndir ar gyfer anifeiliaid sy'n hedfan, ond mae'n adnodd hanfodol a all newid cost taith yn sylweddol."
Arweiniwyd yr astudiaeth, a gyhoeddwyd yn Science gan MPI-AB gyda Phrifysgol Abertawe, a chafodd ei chefnogi gan dîm rhyngwladol o ymchwilwyr.
Dywedodd yr Athro Emily Shepard o Brifysgol Abertawe, uwch awdur yr astudiaeth: "Mae rheolau'r labordy yn dweud wrthym fod yn rhaid bod condoriaid ac elyrch yn defnyddio'r un faint o egni oherwydd bod ganddynt yr un màs corff. Ond wrth weld sut mae condoriaid yn esgyn a sut mae elyrch yn chwifio'u hadenydd, rydym yn gwybod bod yn rhaid bod gwahaniaeth."
Yn draddodiadol, mae gwerslyfrau wedi nodi mai nofio yw'r ffurf orau i anifeiliaid deithio er mwyn defnyddio llai o egni, yna hedfan a rhedeg. Ond mae'r cymariaethau hyn yn dibynnu'n helaeth ar fesuriadau labordy nad ydynt yn cynnwys y gwyntoedd a'r aer sy'n codi y mae anifeiliaid yn eu hwynebu ac yn eu defnyddio yn y gwyllt.
Daeth yr astudiaeth hon ag 17 mlynedd o olrhain 850 o adar ac ystlumod ar draws 38 o rywogaethau gan y System Leoli Fyd-eang a mesuryddion cyflymu ynghyd, gyda phedair blynedd o ddata radar yn cwmpasu 12 dosbarth maint anifeiliaid bach sy'n hedfan. Defnyddiodd yr ymchwilwyr y data i wahaniaethu rhwng chwifio adenydd cost uchel ac esgyn cost isel, yn ogystal ag archwilio sut roedd gwynt ac aer a oedd yn codi yn effeithio ar yr egni a oedd ei angen i deithio.
Galluogodd hyn i wyddonwyr gymharu'r economi danwydd ar draws rhywogaethau, megis cymharu costau cludiant post dros y môr ac awyrbost.
Dywedodd yr Athro Shepard: "Pan fo gan anifeiliaid sy'n hedfan fynediad at lifoedd atmosfferig naturiol, mae ganddynt danwydd am ddim o'r awyr. Mae adar sy'n esgyn yn defnyddio hwn i symud ar gostau sy'n rhatach na nofio."
Ymhlith adar a oedd yn esgyn, gwnaeth rhywogaethau trymach chwifio'u hadenydd yn llai ac roedd ganddynt gostau is yn gyffredinol. Teithiodd saith rhywogaeth o fwlturiaid fwy na 4.3miliwn cilomedr, digon i hedfan o gwmpas y blaned mwy na 100 o weithiau, gan chwifio'u hadenydd rhwng 0.1% a 7% o'r amser roeddent yn hedfan.
Fodd bynnag, mae anfantais ynghlwm ag arbed egni. Roedd adar mwy o faint a oedd yn esgyn wedi cael eu cyfyngu'n fwy o ran pryd a ble y gallent hedfan, tra bod rhywogaethau a oedd yn chwifio'u hadenydd yn gallu ymdopi ag amodau mwy amrywiol gan ddefnyddio mwy o egni.
Yn ogystal â herio tybiaethau hirsefydlog am gost teithio i anifeiliaid, gall y canfyddiadau helpu ymchwilwyr i ddeall sut mae amodau hinsawdd newidiol yn gallu effeithio ar le a phryd y mae anifeiliaid yn teithio yn y dyfodol.
Dywedodd Dr Kamran Safi, uwch awdur o MPI-AB: "Os yw amodau atmosfferig yn newid, bydd cost hedfan hefyd yn newid, gan arwain at newid o ran sut mae anifeiliaid yn penderfynu mudo a sefydlu cymunedau."
Darllenwch y papur yn llawn: Airflows redefine the cost of aerial transport in the wild