Hanes a Threftadaeth: Ysgoloriaeth Ddoethurol AHRC (wedi'i hariannu'n llawn) mewn Hanes gydag Amgueddfa Cymru (RS951)

Darparwyr y cyllid:  Cyngor Ymchwil y Celfyddydau a'r Dyniaethau

Y meysydd pwnc: Hanes a Threftadaeth

Dyddiadau dechrau'r prosiect:  Hydref 2026*

*(Gweler y nodyn isod ynghylch dyddiadau dechrau hwyrach posibl).

* Mewn amgylchiadau eithriadol, ac yn amodol ar gymeradwyaeth y Brifysgol a/neu'r corff cyllido perthnasol, gellir caniatáu gohirio cynnig tan y cyfnod cofrestru nesaf sydd ar gael. Fel arfer, ni fydd gohiriad o'r fath yn fwy na thri mis calendr o'r dyddiad dechrau a bennwyd yn wreiddiol. Sylwer, dim ond un cais i ohirio gaiff ei ystyried ac ni ellir gwarantu y caiff ei gymeradwyo.

Goruchwylwyr: 

·        Dr Adam Mosley, Athro Cyswllt, Adran Hanes, Treftadaeth a'r Clasuron, Prifysgol Abertawe

·        Dr Hilary Orange, Uwch Ddarlithydd mewn Treftadaeth, Adran Hanes, Treftadaeth a'r Clasuron, Prifysgol Abertawe

·        Dr Heather Pardoe, Uwch Guradur, Botaneg Fasgwlaidd, Adran y Gwyddorau Naturiol, Amgueddfa Cymru

·        Dr Ben Rowson, Prif Guradur Molysgiaid, Adran y Gwyddorau Naturiol, Amgueddfa Cymru

Rhaglen astudio gydnaws: PhD mewn Hanes

Dull astudio: Amser llawn neu Rhan-Amser

 Man Astudio:

·        Prifysgol Abertawe (Campws Y Singleton)

·        Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

Disgrifiad o'r Prosiect: 

Mae Amgueddfa Cymru a'i chasgliadau Gwyddorau Naturiol, sy'n cynnwys sbesimenau botanegol, sŵolegol a daearegol, yn cynnwys adleisiau o'r Ymerodraeth Brydeinig. Er na sefydlwyd yr Amgueddfa ei hun tan yr ugeinfed ganrif, mae sawl casgliad yn deillio o'r cyfnod cyn ei sefydlu ac yn adlewyrchu arferion casglu a'r broses o ddileu llafur gweithwyr brodorol a gweithwyr difreintiedig eraill sy'n nodweddiadol o hanes naturiol y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Daeth rhai casgliadau o dramor yn y 1920au a'r 1930au, fel rhan o ymdrechion i gasglu adnoddau materol yr ymerodraeth, er mwyn eu deall, manteisio arnynt, ac arddangos grym a chyfoeth ymerodrol. Roedd cysylltiadau trefedigaethol yn digwydd mewn sawl ffordd. Roedd gan rai swyddogion yr amgueddfa gysylltiadau masnachol neu bersonol uniongyrchol â'r trefedigaethau. Roedd gan eraill gysylltiad anuniongyrchol ac wedi etifeddu cyfoeth teuluol a oedd wedi deillio o fasnach gyda'r trefedigaethau, a ddefnyddiwyd ganddynt i ddatblygu casgliadau helaeth a roddwyd maes o law i'r Amgueddfa.

Mae casglwyr unigol a oedd â chysylltiad agos â'r trefedigaethau yn cynnwys George Henry Douglas Pennant (1876-1915) a roddodd sawl pen troffi Affricanaidd. Roedd y cyfoeth a etifeddodd yr unigolyn hwn yn deillio o blanhigfeydd siwgr Jamaica a chamfanteisio ar gaethweision. Rhoddodd David Davies (1880-1944), gwleidydd o Gymru, sawl troffi hela Affricanaidd i'r amgueddfa hefyd. Casglodd J. C. Melvill (1845-1929), ŵyr ysgrifennydd olaf Cwmni Dwyrain India, a chyfarwyddwr cwmni o fasnachwyr cotwm Dwyrain India a Tsieina, folysgiaid a phlanhigion fasgwlaidd. Yn ystod blynyddoedd cynnar yr Amgueddfa, gwasanaethodd rhai casglwyr fel ymddiriedolwyr, aelodau’r cyngor, neu noddwyr. Roedd gan T. W. Proger (1860-1947), aelod o gyngor yr amgueddfa a naturiaethwr, ddiddordebau busnes ar Ynysoedd Falkland, ac roedd yn casglu yno ac mewn trefedigaethau Ewropeaidd eraill yng Nghyfandiroedd America. Mae sbesimenau Proger i'w gweld mewn llawer o gasgliadau'r Gwyddorau Naturiol.

Bydd y prosiect Adleisiau'r Ymerodraeth yn datblygu dealltwriaeth fanylach o hanesion trefedigaethol casgliadau'r Gwyddorau Naturiol yn Amgueddfa Cymru, ac yn defnyddio arferion treftadaeth gyfranogol i ymgysylltu â'r gwaddol anodd hon a'i ddehongli. Y cwestiynau ymchwil allweddol yw:

·        Sut gwnaeth unigolion sy'n gysylltiedig â threfedigaethau Prydain lywio datblygiad cynnar Amgueddfa Cymru a'i chasgliadau Gwyddorau Naturiol?

·        Pa dystiolaeth o'r ymgysylltiadau hyn sydd i’w gweld yn y casgliadau a'r dogfennau cysylltiedig?

·        Sut gall dulliau Ymchwil Weithredu Gymunedol ddatblygu safbwyntiau newydd ar 'adleisiau'r ymerodraeth', a'u hadlewyrchu mewn dogfennau ynghylch casgliadau a deongliadau ohonynt?

·        A all casgliadau Gwyddorau Naturiol helpu cymunedau ar wasgar neu fudwyr a ffoaduriaid, gan gydnabod a diogelu eu Treftadaeth Ddiwylliannol Anniriaethol?

·        A all partneriaethau newydd a chryfach gydag amgueddfeydd mewn cyn drefedigaethau gyfrannu at ddealltwriaeth fanylach o arwyddocâd diwylliannol sbesimenau sy'n cael eu cadw gan Amgueddfa Cymru, darparu gwybodaeth newydd am arferion casglu, a hyrwyddo prosiectau curadurol cydweithredol?

·        A all ymgysylltu yn y modd hwn â chymunedau ar wasgar neu fudwyr a ffoaduriaid a chymunedau lleol wneud yr Amgueddfa yn fwy deniadol i gynulleidfaoedd amrywiol a sicrhau eu bod yn cael eu cynnwys, yn ogystal â llywio arferion a pholisi ehangach?

Bydd y myfyriwr yn chwarae rhan weithredol yn y gwaith o lunio'r prosiect o ran ei safbwyntiau disgyblaethol neu drawsddisgyblaethol, y deunyddiau a'r themâu hanesyddol yn y casgliad, a'r ystod ddaearyddol ac amseryddol.

Nodyn ar gyfer ymgeiswyr rhyngwladol ac Ewropeaidd:

Gellir dod o hyd i fanylion ynghylch sut mae eich cymhwyster yn cymharu â’r gofynion mynediad academaidd sydd wedi'u cyhoeddi ar ein tudalen Gofynion Mynediad Gwledydd Penodol.

Os oes gennych gwestiynau o ran eich cymhwysedd academaidd neu ffïoedd yn seiliedig ar yr uchod, e-bostiwch pgrscholarships@swansea.ac.uk gyda'r ddolen i'r ysgoloriaethau y mae gennych chi ddiddordeb ynddynt.

PhD: Mae’n rhaid i ymgeiswyr ar gyfer cwrs PhD mewn Hanes feddu ar radd israddedig ar lefel 2.1 a gradd meistr â ‘Theilyngdod’ cyffredinol o leiaf. Fel arall, bydd ymgeiswyr sydd â gradd anrhydedd dosbarth cyntaf (neu radd gyfatebol o'r tu allan i'r DU fel y'i diffinnir gan Brifysgol Abertawe) nad oes ganddynt radd meistr yn cael eu hystyried ar sail unigol.

Iaith Saesneg
IELTS 6.5 yn gyffredinol (heb unrhyw ran islaw 6.5) neu gymhwyster a gydnabyddir gan Brifysgol Abertawe. Mae manylion llawn ein polisi Iaith Saesneg, gan gynnwys dilysrwydd tystysgrifau ar gael yma.

Mae'r ysgoloriaeth hon yn talu'r holl ffïoedd dysgu gan gynnwys ariantal blynyddol ar raddfa UKRI (sef £21,805 ar gyfer 2026/27 ar hyn o bryd).

Mae'r ysgoloriaeth hon hefyd yn cynnwys lwfans ychwanegol o £600 y flwyddyn.

Bydd costau ymchwil ychwanegol o hyd at £750 y flwyddyn ar gael hefyd.

I wneud cais, cwblhewch y ffurflen gais gyfan, gan ddilyn y ddolen hon:

Hanes PhD, Amser Llawn, Hydref 2026

Hanes PhD, Rhan-Amser, Hydref 2026

Er mwyn cael eich ystyried ar gyfer y dyfarniad ysgoloriaeth hon, mae angen y camau canlynol hefyd. 

1) Yn yr adran 'Gwybodaeth sy'n gysylltiedig â'r Rhaglen', rhowch y Cod RS perthnasol ar gyfer y dyfarniad ysgoloriaeth h.y. RS951

2) Yn yr adran 'Ymchwil' fe welwch 'Teitl prosiect arfaethedig/teitl ysgoloriaeth'* (Gorfodol) 

• Yn 'Teitl prosiect arfaethedig/teitl ysgoloriaeth' rhowch y ddau:  

• y Cod RS951, a 
• teitl yr ysgoloriaeth.   

• Gadewch y maes Goruchwyliwr Arfaethedig yn wag 
• Gadewch y Prosiect Ymchwil (os yw'n berthnasol) yn wag 
• Yn 'Oes gennych gynnig i'w uwchlwytho?*' (Gorfodol) Dewiswch Ydw 
• Yna uwchlwythwch gopi o'r hysbyseb (gallwch gadw'r hysbyseb trwy glicio print, ac yna argraffu i pdf) 
• Yn yr adran 'Gwybodaeth am gyllid' dewiswch yr opsiwn 'Cyllid Ysgoloriaeth' yn unig. Gwnewch yn siŵr nad oes unrhyw opsiynau eraill wedi'u dewis.  

* Cyfrifoldeb yr ymgeisydd yw rhestru'r wybodaeth uchod yn gywir wrth wneud cais, sylwch na fydd ceisiadau a dderbynnir heb y wybodaeth uchod a restrir yn cael eu hystyried ar gyfer dyfarniad yr ysgoloriaeth. 

Pwysig: Os ydych chi eisoes wedi cyflwyno cais am yr un rhaglen a dyddiad dechrau, peidiwch ag ail-ymgeisio gan ddefnyddio cyfeiriad e-bost gwahanol. Ni fydd ceisiadau a gyflwynir gyda chyfeiriad e-bost sy'n wahanol i'r un a ddefnyddiwyd yn eich cais gwreiddiol yn cael eu derbyn na'u hystyried.

Mae angen un cais i bob dyfarniad ysgoloriaeth ymchwil unigol dan arweiniad Prifysgol Abertawe; ni ellir ystyried ceisiadau sy'n rhestru sawl dyfarniad ysgoloriaeth ymchwil dan arweiniad Prifysgol Abertawe. 

NODER: Ymgeiswyr ar gyfer PhD/EngD/ProfD/EdD - er mwyn cefnogi ein hymrwymiad i ddarparu amgylchedd heb wahaniaethu a dathlu amrywiaeth ym Mhrifysgol Abertawe, mae'n ofynnol i chi lenwi Ffurflen Monitro Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant (EDI) yn ychwanegol at eich ffurflen gais rhaglen.    

Sylwch fod llenwi'r Ffurflen Monitro EDI yn orfodol; Efallai na fydd eich cais yn symud ymlaen os na chyflwynir y wybodaeth hon. 

Fel rhan o'ch cais ar-lein, RHAID i chi uwchlwytho'r dogfennau canlynol (peidiwch ag anfon y rhain trwy e-bost): 

• CV 

• Tystysgrifau gradd a thrawsgrifiadau (os ydych chi'n astudio ar gyfer gradd ar hyn o bryd, mae sgrinluniau o'ch graddau hyd yma yn ddigonol) 

• Llythyr eclawrol sy'n cynnwys 'Datganiad Personol Atodol' i esbonio pam mae'r swydd yn cyd-fynd yn arbennig â'ch sgiliau a'ch profiad a sut rydych chi'n dewis datblygu'r prosiect. 

• Un geirda (academaidd neu gyflogwr blaenorol) ar bapur pennawd neu gan ddefnyddio ffurflen geirda Prifysgol Abertawe. Sylwch nad ydym yn gallu derbyn cyfeiriadau a dderbynnir yn dyfynnu cyfrifon e-bost preifat, e.e. Hotmail. Dylai dyfarnwyr ddyfynnu eu cyfeiriad e-bost cyflogaeth i wirio geirda. 

• Tystiolaeth o fodloni gofynion Iaith Saesneg (os yw'n berthnasol). 

• Copi o fisa preswyl y DU (os yw'n berthnasol) 
• Cadarnhau cyflwyno ffurflen EDI 

Croesewir ymholiadau anffurfiol; cysylltwch â:

ENW: Dr Adam Mosley

E-BOST: a.j.mosley@abertawe.ac.uk

*Rhannu Data Cais Partner Allanol – Sylwer, fel rhan o'r broses dethol ceisiadau am ysgoloriaeth, y gall rhannu data cais ddigwydd gyda phartneriaid allanol y tu allan i'r Brifysgol, pan fo cyd-ariannu prosiect ysgoloriaeth yn berthnasol.