Prifysgol Abertawe’n ymuno â grŵp mwyaf y byd o gyfranogwyr mewn ymchwil ar ddementiâu

Heddiw lansiodd y Cyngor Ymchwil Feddygol (dydd Iau 19 Mehefin) Lwyfan Ymchwil ar Ddemensiâu’r DU (UKDP), partneriaeth cyhoeddus-preifat sy’n werth £16 miliwn a sefydlwyd i gyflymu ymchwil ar ddemensiâu.

Gyda’r UKDP, mae’r Cyngor Ymchwil Feddygol yn dod ag arbenigwyr o ddiwydiant a thimau ymchwil o wyth prifysgol yn y DU, gan gynnwys Prifysgol Abertawe, at ei gilydd, ac yn eu rhoi mewn tîm â grŵp mwyaf y byd o gyfranogwyr mewn ymchwil ar ddemensiâu (dros ddwy filiwn o bobl). 

Nod y cydweithrediad yw galluogi canfod cynharach, triniaeth well ac yn y pen draw, atal y clefyd, trwy edrych nid yn unig ar yr hyn sy’n digwydd yn yr ymennydd, ond trwy edrych ar yr ymennydd yng nghyd-destun y corff cyfan.

Mae cyfuniad y Llwyfan o sgiliau ac adnoddau, a’i ganolbwynt ar edrych ar y corff cyfan er mwyn deall clefyd niwro-ddirywiol, yn anelu at ddod o hyd i ddulliau newydd sbon ar gyfer ymyrraeth, gan gynnwys triniaethau cyffuriau newydd.

Bydd y Llwyfan yn ymchwilio achosion dementia ar draws ystod o gyflyrau niwro-ddirywiol gwahanol, megis clefyd Alzheimer, clefyd Parkinson a chlefyd niwronau motor.

Yn allweddol i’r dull ‘corff cyfan’ hwn fydd astudio data o ddau filiwn o wirfoddolwyr sy’n 50 oed neu’n hŷn sydd wedi cymryd rhan mewn astudiaethau poblogaeth eraill megis Biobanc y DU a’r Astudiaeth Miliwn o Fenywod. Mae cyfranogwyr yn yr astudiaethau hyn wedi cyfrannu’n hael gyfoeth o ddata meddygol a data’n ymwneud â ffordd o fyw, a bydd ymchwilwyr UKDP yn cysylltu’r data hwn â data biolegol newydd o astudiaethau genetig, delweddu’r ymennydd a phrofi gwybyddol.  Trwy astudio’r data bydd ymchwilwyr yn cael dealltwriaeth well o bwy sydd mewn perygl o ddioddef o ddementia, sbardunau posibl sy’n arwain at y clefyd, a’r hyn a allai gyflymu neu arafu datblygiad y clefyd.

Bydd yr adnodd hefyd yn caniatáu i wyddonwyr adnabod mesuriadau biolegol a gwybyddol (biofarcwyr) gwell o ran y prif newidiadau sy’n gysylltiedig â dementia. Bydd hyn yn eu galluogi i ddatblygu treialon clinigol newydd a mwy cywir a dod o hyd i ffyrdd o gyfyngu a gwella symptomau yn ogystal â gwella ansawdd bywyd y rhai sy’n cael eu heffeithio.

Mae’r prosiect wedi denu partneriaid diwydiannol o’r DU a dramor (Araclon, AstraZeneca-MedImmune, GSK, Ixico, Janssen Research and Development, SomaLogic). Y partneriaid academaidd yw: Prifysgol Caerdydd (arweinydd academaidd), Prifysgol Caergrawnt, Prifysgol Caeredin, Coleg Imperial Llundain, Prifysgol Newcastle, Prifysgol Rhydychen, Prifysgol Abertawe a Choleg Prifysgol Llundain.

Meddai’r Athro Keith Lloyd, Pennaeth Coleg Meddygaeth Prifysgol Abertawe: "Mae’r cydweithrediad hwn yn enghraifft o’r math o ymchwil ryngddisgyblaethol sy’n cael ei gwneud yn y Coleg Meddygaeth yn arbennig ym maes gwybodeg iechyd lle rydym yn arweinwyr byd-eang."

Meddai’r Gweinidog dros Wyddoniaeth David Willetts: “Bydd Llwyfan Dementia newydd y DU, sy’n werth £16 miliwn, yn creu’r grŵp astudiaeth mwyaf yn y byd erioed ar gyfer ymchwil ar ddementia, gan sicrhau bod data ar gael yn rhwydd i gefnogi gwaith gwyddonwyr rhyngwladol yn y maes pwysig iawn hwn.

“Mae dull cydweithredol y Cyngor Ymchwil Feddygol a’i bartneriaid busnes trwy’r llwyfan hwn yn hanfodol wrth ein helpu i gyflawni’n targed o ddyblu cyllid ar gyfer ymchwil ar ddementia a sicrhau mai’r DU yw’r lle gorau yn y byd i astudio gwyddorau bywyd.”