Gall Athro ym Mhrifysgol Abertawe helpu i ymladd troseddu

Mae'n bosib bod gan Athro ym Mhrifysgol Abertawe'r ateb i bryderon diweddar Prif Arolygydd y Cwnstabliaeth ynglŷn â thechnoleg hynafol yn lleihau gallu swyddogion heddlu i atal troseddu.

Meddai Tom Winsor, Prif Arolygydd Cwnstabliaeth Cymru a Lloegr mewn araith ddiweddar mai atal troseddu oedd prif fwriad plismona ac y dylid targedu adnoddau at fannau lle y mae troseddu'n uchel ond bod angen technoleg well ar swyddogion a bod y dechnoleg sydd ar gael ar hyn o bryd i'r heddlu'n elfennol ac yn hynafol.

Ond efallai bod gan Brifysgol Abertawe'r ateb i helpu'r heddlu i ymladd troseddu.

Yn y 1970au datblygodd yr Athro Alan Hawkes (Athro Emeritws yn Ysgol Fusnes Prifysgol Abertawe) gyfres o brosesau ystadegol a mathemategol, a adwaenir bellach fel 'Prosesau Hawkes', sy'n cael eu defnyddio gan rhai lluoedd heddlu heddiw i ragfynegi ym mhle mae troseddau'n debygol o ddigwydd.

Mae Prosesau Hawkes yn fodelau mathemategol a gymhwysir i gyfres o ddigwyddiadau. Mae'r model yn dangos bod unrhyw ddigwyddiad yn cynyddu'r posibilrwydd o ddigwyddiadau dilynol h.y. gall un digwyddiad gynhyrchu nifer o ddigwyddiadau llai a all faes o law gynhyrchu digwyddiadau pellach eu hunain. Am gyfnod hir roedd y gwaith o gymhwyso Prosesau Hawkes wedi'i gyfyngu'n bennaf i ddaeargrynfeydd, yna tua phymtheg mlynedd yn ôl, dechreuasant ymddangos mewn meysydd eraill, yn araf i ddechrau ond mewn niferoedd mawr dros y pum mlynedd ddiwethaf. Ar yr un pryd mae mathemategwyr wedi astudio gwahanol agweddau damcaniaethol ac wedi gwneud cyffredinoliadau pellach o'r model sylfaenol.

Wrth sôn am ddefnydd a wneir o’i Brosesau Hawkes, meddai Alan Hawkes, Athro Emeritws Ystadegau: "Rydym yn ymwybodol bod heddlu yn Adrannau Heddlu Santa Cruz a Los Angeles wedi bod yn defnyddio meddalwedd cyfrifiadurol sy'n cynnwys Prosesau Hawkes i ragweld ble a phryd y mae troseddau'n fwy tebygol o ddigwydd, ac yn ymddangos yn y fan a'r lle i arestio'r troseddwyr. Hefyd, dechreuodd Heddlu Caint ei defnyddio ym mis Rhagfyr 2011.

"Ac eithrio seismoleg, roedd hi'n ymddangos bod modelau prosesau Hawkes wedi'u hanghofio ers peth amser ond yn sydyn maen nhw wedi dechrau ymddangos eto ym mhobman. Maen nhw'n cael eu defnyddio mewn niwrowyddoniaeth, coed banana ymledol, dychweliad tiwmorau canser a hyd yn oed ymosodiadau terfysgaeth yn Iraq. Mae cymwysiadau hefyd wedi'u cyhoeddi mewn meysydd mor amrywiol ag e-farchnata, peryglon tân gwyllt, cytrefi pry cop, cyfri morfilod, geneteg a rhyngweithiadau cymdeithasol.

Quantitative Finance Group

"Dros y pum mlynedd ddiwethaf gwelwyd y rhan fwyaf o weithgarwch ym maes cyllid meintiol ac mae ein grŵp yn Ysgol Fusnes y Brifysgol wrthi ar hyn o bryd  yn ceisio gwneud Abertawe'n ganolfan bwysig ar gyfer cymhwyso Prosesau Hawkes i faes cyllid. Mae'r tîm wedi datblygu model newydd sy'n ymgorffori proses Hawkes y gellir ei ddefnyddio i ddadansoddi data o farchnadoedd. Dros yr ychydig flynyddoedd nesaf byddant yn astudio sawl model pellach yn ogystal â chymwysiadau i amrywiaeth o broblemau cyllid. Mae gan y gwaith o gymhwyso'r modelau hyn i brisio asedau a chyfrifo premiymau yswiriant lawer o botensial masnachol."

Quantitative Finance Group 2

Lluniau o Grŵp Cyllid Meintiol Ysgol Fusnes Prifysgol Abertawe

Llun cyntaf: O'r chwith i'r dde – Yr Athro Alan Hawkes, Dr Maggie Chen, Dr Mike Buckle a Dr Yuzhi Cai.

Ail lun: O'r chwith i'r dde - Dr Mike Buckle, Dr Maggie Chen, Dr Yuzhi Cae a'r Athro Alan Hawkes.