Astudiaeth o bobl LGB mewn gofal preswyl yn datgelu bwlch mewn gwybodaeth

Mae ymchwil gan Goleg y Gwyddorau Dynol ac Iechyd ym Mhrifysgol Abertawe yn archwilio agweddau pobl tuag at hunaniaethau a pherthynasau rhywiol pobl lesbiaidd, hoyw, a deurywiol (LGB) hŷn a sut y maent wedi'u cefnogi mewn gofal preswyl yng Nghymru yn awgrymu bod diffyg cydnabyddiaeth yn eang o'u hanghenion gofal, ond bod parodrwydd yn y sector i gynyddu gwybodaeth yn y maes hwn.

LGB in careBu'r prosiect ymchwil dwy flynedd o hyd a ariannwyd gan y Sefydliad Cenedlaethol ar gyfer Ymchwil Gofal Cymdeithasol ac Iechyd (NISCHR) yn archwilio'r arferion a pholisïau gofal yn ymwneud â phreswylwyr LGB hŷn mewn amgylcheddau gofal yng Nghymru.

Bu'r tîm, o'r Ganolfan Heneiddio Arloesol a'r Ganolfan Gwaith Cymdeithasol a Gofal Cymdeithasol dan arweinyddiaeth Dr Paul Willis, yn ceisio sefydlu sut y mae hunaniaethau a pherthnasau rhywiol preswylwyr LGB hŷn wedi'u cefnogi gan staff gofal a nyrsio mewn amgylcheddau gofal, gan reolwyr asiantaethau ac ar lefelau darparwyr a chenedlaethol.

Bu ymchwilwyr hefyd yn edrych ar agweddau staff gofal a nyrsio tuag at anghenion, arferion a pherthnasau rhywiol preswylwyr LGB hŷn a'u canfyddiadau ohonynt.

Defnyddiodd y tîm ddulliau ymchwil cymysg: arolygu 121 o staff gofal a nyrsio a rheolwyr; cyfweld â 29 o bobl LGB hŷn; cynnal 9 grŵp ffocws gyda hyd at 62 o gyfranogwyr a dadansoddi sampl ar hap o 383 dogfen Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru (CSSIW) i adnabod unrhyw gynnwys yn ymwneud ag amrywiaeth rhywiol, iechyd rhywiol a phobl LGB hŷn.

Canfu'r tîm er bod gan fwyafrif y rhai a ymatebodd agweddau cadarnhaol a goddefol tuag at fywydau rhywiol pobl hŷn a phobl LGB yn fwy cyffredinol, ceir bylchau mawr o safbwynt gwybodaeth am newid mewn gweithrediad rhywiol mewn blynyddoedd diweddarach ac am agweddau pwysig o hanes LGB.

Meddai Dr Willis: "Mae'n ymddangos nad yw amgylcheddau gofal presennol yng Nghymru wedi'u paratoi digon nac wedi'u darparu â digon o adnoddau i ddarparu gwasanaethau cynhwysol i breswylwyr sy'n nodi eu bod yn LGB. Serch hynny, mae staff gofal a staff rheoli'n agored i wella datblygiad gwybodaeth a sgiliau yn y maes hwn.


"Mae hyn yn awgrymu bod angen gosod hyfforddiant yn ei le ar gyfer darparwyr gwasanaethau gofal ynghylch sut i arwain trafodaethau cadarnhaol gyda phobl hŷn am eu hanes rhywiol, eu hunaniaeth rywiol a'u hanghenion gofal rhywiol er mwyn iddynt gyflawni eu dyletswyddau yn unol â Deddf Cydraddoldeb 2010."

Mae'r canfyddiadau hefyd yn dynodi bod angen ymdrin ag agweddau amwys ar sail safbwyntiau crefyddol mewn sesiynau hyfforddi sy'n annog staff gofal a nyrsio i adlewyrchu ar wahanol werthoedd a systemau cred.

Mae'r tîm wedi cyflwyno sawl argymhelliad ar gyfer Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru, gwneuthurwyr polisïau, rheolwyr gofal, gweithwyr gofal ac ymchwilwyr, gan gynnwys:

  • gwell adrodd drwy arolygon
  • llwybrau gwell at y dyfodol gan wneuthurwyr polisïau i sicrhau gweithredoedd cadarn ynghylch sut y caiff gwasanaethau eu cefnogi a'u darparu ag adnoddau, i helpu sicrhau bod staff gofal a nyrsio yn cynnwys pobl LGB hŷn yn eu hymarfer.
  • gwell amgylcheddau mewn cartrefi gofal i gynyddu cydnabyddiaeth bositif o bobl LGB hŷn a rhywioldeb
  • hyfforddiant ar gyfer staff gofal a nyrsio ar faterion LGB a all, er enghraifft, gynnwys darnau o gyfweliadau ar gyfer astudiaethau achos a straeon digidol am fywydau pobl LGB hŷn
  • rhagor o ymchwil i ganfod a yw cyfraith a pholisi gofal iechyd presennol y DU a Chymru'n cael eu trosi’n ymarfer ac i archwilio anghenion gofal penodol pobl hŷn sy'n drawsrywiol.

Meddai Dr Willis: "Rydym yn gobeithio y bydd ein hymchwil yn helpu hyrwyddo arferion ac amgylcheddau gofal gwrthwahaniaethol i bobl LGB hŷn, yn codi ymwybyddiaeth o'u gobeithion, eu disgwyliadau a'u pryderon ac yn cael effaith ar argymhellion polisi mewn cartrefi gofal a nyrsio yn y dyfodol."

Gellir gweld yr adroddiad yma.