Yr Athro Yvonne McDermott-Rees yn cael hwb ariannol i’w phrosiect, sy’n dogfennu troseddau hawliau dynol drwy gudd-wybodaeth ar y cyd

Daw’r gefnogaeth ar ffurf cyllid gan y don gyntaf o Grantiau Cudd-wybodaeth ar y Cyd Nesta, sydd yn darparu cefnogaeth i sefydliadau sydd â syniadau ar gyfer arbrofion a fydd yn defnyddio cudd-wybodaeth ar y cyd i ddatrys problemau cymdeithasol.

Beth mae’r arbrawf yn ei gynnwys?

ydd yr arbrawf yn defnyddio dysgu peirianyddol i ddosbarthu darnau o ffilm yn cynnwys lluniau o ymosodiad gan awyrennau. Y nod yw datblygu cronfa ddata er mwyn cadw, trefnu, trosglwyddo a defnyddio tystiolaeth ar gyfer ymchwiliadau i droseddau rhyfel. Bydd yr arbrawf yn profi a yw dosbarthu a hidlo tystiolaeth ddigidol yn helpu ymchwilwyr swyddogol i ymddiried mwy ynddo, ac a fyddai  llysoedd yn caniatáu i’r dystiolaeth hon gael ei hystyried. Bydd hyn yn ein helpu i ddeall a yw defnyddio dull deallusrwydd cyfunol i brosesu’r math hwn o dystiolaeth yn cynyddu’r siawns o erlyniadau troseddau rhyfel llwyddiannus.    

Pam ei fod yn berthnasol?

Mae technolegau fel ffonau clyfar, y cyfryngau cymdeithasol ac offer mapio cyfranogol yn galluogi tystion i ymyriadau â hawliadau dynol i gofnodi a rhannu troseddau rhyfel ar ffilm mewn amser go iawn. Mae’r delweddau hyn yn creu cyfoeth o dystiolaeth bosibl ar gyfer ymchwiliadau cyfreithiol. Ond mae ymarferwyr cyfreithiol wedi bod yn gyndyn i ddefnyddio tystiolaeth o ffynonellau agored a ffynonellau torfol mewn achosion llys oherwydd maint y deunydd, yr ymdrech y tu cefn i wirio’r cynnwys, a sefyllfa fregus y dinasyddion oedd yn dyst ar lawr gwlad. Gallai datblygu offer dysgu peirianyddol i ddod o hyd i arfau neu dirnodau penodol neu unrhyw nodwedd arall sydd yn gallu adnabod a gwirio’r dystiolaeth ddigidol yma, fod o gymorth wrth wireddu yn llawn y potensial y  mae’r deunydd yma yn ei gynnig.

Sut all y canfyddiadau fod o gymorth i bobl wrth ddylunio cudd-wybodaeth gyfunol?

Bydd canlyniadau’r arbrawf yma yn ein helpu i ddeall sut all dysgu mecanyddol wedi ei gyfuno â deallusrwydd dynol leihau’r baich ar ymarferwyr wrth wirio cynnwys ac adnabod tystiolaeth all gael ei ddefnyddio mewn achosion llys. Bydd gan y canfyddiadau berthynas ehangach â’r cyd-destun ble mae ffynhonnell agored a thystiolaeth ddigidol yn darparu sail dystiolaeth, megis newyddiaduraeth ymchwiliol, ymateb i argyfwng, ac academia. 

Sut mae’r cyllid hwn yn helpu i gefnogi’r prosiect?

“Mae datblygiadau technolegol wedi arwain at gyfnod newydd o ymchwiliadau hawliau dynol, lle gall tystion gofnodi a rhannu ymyriadau â hawliau dynol ar ffilm mewn amser go iawn”, dywedodd yr Athro Yvonne McDermott Rees, y mae ei harbrawf yn waith ar y cyd â dau gorff anllywodraethol, GLAN Law a Syrian Archive.

“Fodd bynnag mae ymgorffori’r dystiolaeth honno o fewn prosesau’r llys yn dipyn o her, oherwydd yr holl gynnwys y mae’n rhaid i gyfreithwyr ei ystyried â chrib mân. Bydd ein harbrawf yn gofyn a all dull deallusrwydd cyfunol gyfuno arbenigedd dynol â dysgu peirianyddol i adnabod a rheoli tystiolaeth y gellir ei defnyddio mewn prosesau atebolrwydd. Rydym yn hynod ddiolchgar i Nesta am ariannu’r ymchwil arloesol hwn.”