Diwrnod Cefnforoedd y Byd

Mae heddiw yn Ddiwrnod Cefnforoedd y Byd. Ar 6 Mehefin 2018, dywedodd y DJ, Chris Evans, mai 'plastig' oedd gair y flwyddyn (ar sail cynigion i Gystadleuaeth Ysgrifennu gan Blant BBC Radio 2). O ddelwed eiconig y morfarch yn cydio'n dynn wrth ffon gotwm i Blue Planet II, mae llygredd plastig yng nghefnforoedd y byd wedi bod yn destun pryder yn gyson.

UN Goal 14 Life Under Water

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mae academyddion ymchwil ac addysgu Prifysgol Abertawe'n paratoi cenedlaethau'r dyfodol i helpu i ddatrys y problemau sy'n wynebu cefnforoedd y byd ar hyn o bryd. Mae ein Hadran Biowyddorau wedi bod ar flaen y gad mewn ymchwil i wella 'Bywyd dan y Dŵr' Nod Datblygu Cynaliadwy 14 y Cenhedloedd Unedig. 

Y Ganolfan Ymchwil Dyfrol Cynaliadwy (CSAR)

Mae gennym Ganolfan Ymchwil Dyfrol Cynaliadwy sy'n cynnal nifer o brosiectau, gan gynnwys ymchwil i sut mae micro-blastigion yn dirywio yn y cefnfor; defnyddio ieir môr fel dull biolegol o reoli llau môr mewn pysgodfeydd eogiaid; datblygu dyframaeth cynaliadwy;datblygu piblinell cyflenwi a phrosesu gyfunol ar gyfer gweithgynhyrchu cynaliadwy tanwyddau hydrocarbon o wymon.

Defnyddio cynhyrchion naturiol yn lle micro-blastigion

Mae Chiara Bertelli yn gweithio gyda chwmni bwyd môr yng Nghymru i ymchwilio i ddefnyddio cregyn gwichiaid moch mewn cosmetigau yn lle micro-blastigion, sy'n cael effaith mor ddinistriol ar gadwyn fwyd y môr. Mae cregyn y gwichiaid moch yn gynnyrch gwastraff ar gyfer y cwmni, ac ni fyddai'r cregyn wedi'u malu'n llygru'r cefnfor cymaint, gan fod y cefnfor yn gynefin naturiol iddynt beth bynnag. Gallwch ddarllen rhagor yma.

Cadwraeth dolydd morwellt

Mae'r Brifysgol wedi chwarae rhan allweddol wrth hyrwyddo cadwraeth dolydd morwellt. Bu elusen Dr Richard Unsworth, Prosiect Morwellt, yn cynghori'r gyfres Blue Planet II ar y cynefinoedd morol hyfryd hyn lle cynhyrchir ocsigen sy'n hanfodol ar gyfer bywyd. Maent yn cael sylw yn y bennod 'Green Seas'. Ar y cyd â dau o'i fyfyrwyr, sefydlodd Richard yr elusen amgylcheddol er mwyn diogelu morwellt drwy addysg, dylanwad, ymchwil a gweithredu.

Crwbanod môr yn arwain at ddarganfod morwellt newydd

Mae ymchwil Dr Nicole Esteban yn nodi ac yn mapio  dolydd morwellt anferth sy'n gysylltiedig ag atolau riffiau cwrel yng Nghefnfor Gorllewin yr India, gan ddefnyddio'r dechnoleg olrhain drwy loeren ddiweddaraf (Fastloc-GPS) ac arolygon fideo tanddwr o bell. Wrth olrhain symudiadau crwbanod môr gwyrdd yn ddiweddar, darganfu Adran y Biowyddorau ddolydd morwellt helaeth mewn dyfroedd dwfn Cefnfor yr India nad oeddent wedi cael eu darganfod o'r blaen.

Turtle Tracking Zeelandia Beach

Dyfroedd Cynhesach

Rydym hefyd yn astudio sut mae newid yn yr hinsawdd yn effeithio ar gynefinoedd anifeiliaid morol. Mae rhyw ymlusgiaid a rhai pysgod yn dibynnu ar dymheredd, sy'n golygu y bydd amgylchedd morol cynhesach yn effeithio ar gymarebau rhwng y rhywiau. Er enghraifft, mae amodau deori cynhesach ar gyfer nythod crwbanod môr yn arwain at gynnydd yn nifer y crwbanod mor benywaidd. Mae ymchwil wedi canfod hefyd bod sawl nythle crwbanod eisoes yn cynhyrchu cyfran uchel o epil benywaidd (e.e. Ynys St Eustatius ym Môr y Caribî) ac ychydig yn unig o draethau nythu sy'n cynhyrchu cymhareb gytbwys rhwng gwrywod a benywod  (e.e. Diego Garcia yn Nhiriogaeth Brydeinig Cefnfor yr India). Mae gwaith arbrofol ar y gweill i nodi dulliau rhad a syml o ddiogelu poblogaethau crwbanod môr yn erbyn newid yn yr hinsawdd.

Arferion pysgota cynaliadwy

Mae Prifysgol Abertawe'n un o aelodau Prosiect PACONDAA sydd â'r amcan o nodi arferion newydd a chynaliadwy mewn dyframaeth er mwyn atal, neu leihau'r risg o glefydau mewn pysgodfeydd ac wrth ffermio berdys drwy ddatblygu systemau dyframaeth iach a gwydn yn India a Bangladesh.

Os hoffech ymuno â'n Hadran Biowyddorau ac astudio bioleg, bioleg y môr neu sŵoleg, Dewch i'n gweld ar ein diwrnod agored ar 16 Mehefin i ddysgu sut gallwch wneud gwahaniaeth.

 

Darllenwch fwy am sut mae Prifysgol Abertawe'n helpu i gyflawni Nodau Datblygu Cynaliadwy'r Cenhedloedd Unedig.