Coronafeirws: y diweddaraf

Dylanwadu ar gyfraith newydd ar ansawdd aer ar gyfer Cymru

Awyr glas gyda chymylau ysgafn

Crynodeb
Nod y prosiect hwn yw dylanwadu ar ddeddf newydd ar gyfer ansawdd aer yng Nghymru. Mae'n cyfuno cryfderau Prifysgol Abertawe o ran ymchwil ac ymgysylltu ar draws disgyblaethau sy'n cynnwys meddygaeth, rheoli, y gyfraith, peirianneg, anthropoleg a hawliau dynol. Hefyd, mae'n dod â grŵp o randdeiliaid annibynnol ynghyd i ymgysylltu'n rhagweithiol â pholisi a deddfwriaeth Llywodraeth Cymru o hydref 2019 i'r adeg y mae'r ddeddfwriaeth yn debygol o gael ei llunio yn 2021 a'r tu hwnt.

Y Broblem
Awgryma ymchwil fod ansawdd aer gwael yn y DU yn gyfrifol am nifer uchel o farwolaethau cynamserol a phroblemau iechyd corfforol a meddyliol. Ceir hefyd gostau cymdeithasol ac economaidd sylweddol, gan gynnwys costau i systemau iechyd a gofal cymdeithasol. 

Yng Nghymru, fel mewn rhannau eraill o'r DU a'r byd, ceir llawer o heriau tymor byr a hirdymor, megis:

  • Mae casglu data am ansawdd aer, hyd yn oed pan fo'n cydymffurfio â'r ddeddfwriaeth, yn annigonol
  • Nid yw'r ddeddfwriaeth yn monitro'n ddigonol mewn digon o'r lleoedd cywir.
  • Problemau ynghylch casglu data, cyfathrebu a gorfodi.
  • Ni ellir gorfodi llawer o ddyletswyddau awdurdodau lleol o dan Ran IV Deddf Amgylchedd y DU, 1995 ynghylch ansawdd aer. Er gwaethaf hwn, cafwyd heriau cyfreithiol olynol a gydlynwyd gan y cwmni cyfreithiol, Client Earth, er enghraifft, mewn perthynas â deuocsid nitrogen o dan Gyfarwyddeb Ansawdd Aer yr Amgylchedd.
  • Y Deyrnas Unedig yn gadael yr Undeb Ewropeaidd. Mae hwn yn golygu bod dyfodol rheoleiddio ansawdd aer yn ansicr, a hynny ar adeg pan fo'r ymchwil yn amlygu effeithiau cynyddol crynodiadau llygryddion aer ar iechyd pobl a'r amgylchedd yn cynyddu. Fodd bynnag, mae gadael yr UE hefyd yn rhoi cyfleoedd i ni wella rheoleiddio a gorfodi.
  • Mae’r fframwaith cyfreithiol yn gyfuniad o ddeddfwriaeth yr UE, y DU a Chymru, gydag atebolrwydd a rennir ar draws llawer o lefelau.

Mae angen dulliau casglu data a rheoleiddio gwell, ynghyd â gwybodaeth gyhoeddus ac ymgysylltu gwell. Yng Nghymru, mae sawl un yn dadlau bod cyfleoedd gwell oherwydd fframweithiau trosfwaol ychwanegol Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol a Chonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn.

Y Broses Polisi
Mae Llywodraeth Cymru wedi bod wrthi’n ystyried deddfwriaeth ar aer glân. Dywedodd Prif Weinidog Cymru, Mark Drakeford, y bydd gofynion ar gyfer dulliau casglu data gwell yn rhan angenrheidiol o ddeddfwriaeth o'r fath, gan ein galluogi i olrhain ansawdd aer dros amser.

Cyflwynwyd deiseb gyda 688 o lofnodion gan Sefydliad Prydeinig y Galon yng Nghymru i Gynulliad Cenedlaethol Cymru, gan alw ar Lywodraeth Cymru i fabwysiadu canllawiau Sefydliad Iechyd y Byd ar aer glân.

Ym mis Rhagfyr 2019, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ei Chynllun Aer Glân ar gyfer ymgynghoriad cyhoeddus. Y dyddiad cau ar gyfer yr ymgynghoriad hwn yw 10 Mawrth 2020. Ar ôl hynny, bydd Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi Papur Gwyn, a fydd wedi'i lywio gan ymatebion i'r ymgynghoriad. Ar ôl ymgynghoriad pellach, caiff Bil ei gyhoeddi, â'r nod o weithredu Deddf Aer Glân i Gymru yn ystod 2021-22.