Grymuso Lleisiau Plant ym maes Ymchwil a Gwneud Penderfyniadau

gan yr Athro Jane Williams - Cyfarwyddwr Dros Dro, Academi Morgan

Mae Academi Morgan yn gwerthfawrogi meddwl yn feirniadol a chydweithredu er mwyn llunio polisi arloesol sy’n seiliedig ar dystiolaeth. Yn ystod ei dwy flynedd gyntaf mae’r Academi wedi dod ag arbenigwyr ynghyd o’r byd academaidd, cymunedau ymarfer, busnes, y trydydd sector, gwleidyddiaeth a pholisi er mwyn cronni profiadau o ran materion polisi cymhleth, gan gynnwys heriau ym maes iechyd a llesiant, cyfleoedd a gynigir gan gynigion dinas-ranbarth, sut i wreiddio technoleg ynni cynaliadwy arloesol a sut gall diwylliant, treftadaeth a hunaniaethau gynhyrchu twf economaidd cynhenid.

Mae’r holl faterion hyn yn effeithio ar blant yn y presennol ac yn eu bywydau yn y dyfodol. Ond pa rôl sydd i leisiau plant yn nhrafodaethau’r arbenigwyr ac yn y prosesau polisi y mae’r arbenigwyr yn ceisio dylanwadu arnynt?

Mae’r fethodoleg ‘Plant fel Ymchwilwyr’ yn ymateb i’r cwestiwn hwn trwy gydnabod gwerth a gwerthoedd Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn ac ystyried plant fel dinasyddion â hawliau – gan gynnwys hawl i wybodaeth, hawl i ryddid i ymgysylltu, hawl i feddwl a mynegi barn yn ogystal â hawl i ddiogelwch a darpariaeth. Defnyddiwyd y fethodoleg mewn rhyw 100 o brosiectau Lleisiau Bach ar draws Cymru dros 10 mlynedd, a gefnogwyd gan ariannu Pobl a Lleoedd Cronfa’r Loteri Fawr a’r Arsyllfa ar Hawliau Dynol Plant ym Mhrifysgol Abertawe a Phrifysgol Bangor. Mae prosiectau Lleisiau Bach yn grymuso plant gan gynnwys plant ifainc a’r rheiny â rhwystrau ychwanegol rhag cymryd rhan, i ddewis ac i ymchwilio i faterion y maent yn eu blaenoriaethu fel rhai sy’n bwysig iddynt, y maent yn eu heirioli ac sy’n achosi newid. Mae’r profiad cronnol yn troi’n adnodd defnyddiol yn gyflym ar gyfer ymchwilwyr a llunwyr polisi sy’n ceisio ymgysylltu â phlant.

Cynhaliodd Academi Morgan ddigwyddiad rhwydweithio a hyfforddiant Plant fel Ymchwilwyr ar 20 Mai 2019 yng Nghanolfan Arloesedd Rhanbarthol Prifysgol Abertawe a mynychodd 85 o gyfranogwyr o ystod eang o ddisgyblaethau, rolau a sefydliadau. Bu hwn yn un o nifer o ddigwyddiadau o’r fath a gynhaliwyd fel rhan o’r prosiect Lleisiau Bach yn cael Eu Clywed (2017-2020) presennol a ariannwyd gan Gronfa’r Loteri Fawr. Gan gynnwys cyfraniadau gan dîm Lleisiau Bach, Senedd Ieuenctid Cymru a Chomisiynydd Plant Cymru, galluogodd y digwyddiad i gyfranogwyr ennyn gwybodaeth am y dulliau a’u heffaith ar bolisi ac ymarfer gan gynnwys enghreifftiau o faes addysg, iechyd, llesiant a gofal maeth ymhlith eraill a chyfnewid y wybodaeth honno.

Hwn oedd yr ail gydweithrediad rhwng Academi Morgan a’r Arsyllfa ar Hawliau Dynol Plant. Ym mis Mehefin 2018, hwylusodd yr Academi ddigwyddiad ymgysylltu â’r cyhoedd yn y Senedd, Caerdydd, gan gynnwys gwaith ar ‘Blant, Pobl Ifainc a Democratiaeth’ gan ymchwilwyr yn Ysgol y Gyfraith Hillary Rodham Clinton ac Adran Gwyddor Wleidyddol Prifysgol Abertawe. Adlewyrchwyd cydnabyddiaeth Academi Morgan o bwysigrwydd hawliau plant ymhellach pan roddwyd darlith agoriadol flynyddol yr Academi ym mis Medi 2018 gan Gomisiynydd Plant a Phobl Ifainc yr Alban, Bruce Adamson. Yn hwyrach eleni, bydd Academi Morgan yn hwyluso digwyddiad y Senedd pellach gan gynnwys ymchwil yr Arsyllfa ar effaith hawliau plant unigryw Cymru ar ymddygiadau sefydliadol, prosesau polisi a chraffu democrataidd.

Bellach wedi’u lleoli yn Academi Morgan, mae tîm Lleisiau Bach yn ymgysylltu ag ymchwilwyr Prifysgol Abertawe ar draws disgyblaethau gan gynnwys Plentyndod Cynnar, Iechyd Cyhoeddus,

Meddygaeth a Rheoli Busnes er mwyn cynnwys dulliau Plant fel Ymchwilwyr mewn ceisiadau ar gyfer arian ymchwil, yn ogystal â rhoi cymorth i ymchwilwyr ôl-raddedig ddefnyddio dulliau sy’n seiliedig ar hawliau dynol a darparu hyfforddiant a mentora wedi’i deilwra ar gyfer gweithwyr proffesiynol ym maes addysg, iechyd a gofal cymdeithasol. Mae myfyrwyr ym Mhrifysgol Abertawe a Phrifysgol Bangor yn elwa o gyfleoedd i astudio ac i werthuso’r dulliau mewn modiwlau a addysgir a thraethodau hir ac i ennill sgiliau trosglwyddadwy trwy wirfoddoli.

Mae’r mewnwelediadau a dderbynnir trwy ddarparu’r prosiectau Lleisiau Bach yn hysbysu agweddau eraill ar waith yr Arsyllfa, gan gynnwys gwreiddio hawliau ym maes ymarfer sefydliadol a phrosesau polisi a Chanolfan Gyfreithiol y Plant yn darparu gwybodaeth gyfreithiol hygyrch. Mae’r tîm Lleisiau Bach yn archwilio dulliau arloesol ar gyfer defnyddio mewnwelediadau’r prosiect gan ddefnyddio dosbarthiadau o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Plant a fframweithiau cyfreithiol eraill megis Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Cafodd yr heriau cysyniadol, moesegol ac ymarferol o ran datblygu’r dosbarthiadau hyn eu cynnwys yn rhan o drafodaeth yn ystod sesiwn a drefnwyd gan Academi Morgan gydag ymchwilwyr o adran y Gyfraith, Rheoli Busnes a Phlentyndod Cynnar yng Nghynhadledd Ymchwil Coleg y Celfyddydau a’r Dyniaethau ar 21 Mai 2019.

Mae’n haws dweud ‘cyfranogiad plant’ – boed yng nghyd-destun ymchwil, datblygu polisi, proses ddemocrataidd neu ymarfer – na’i wireddu mewn ffyrdd sy’n gyson â hawliau’r plentyn. Mae dulliau Plant fel Ymchwilwyr yn cynnig llwybrau sy’n parchu hawliau at alluogi lleisiau plant fel dinasyddion i gael eu clywed a’u hystyried wrth ochr lleisiau arbenigwyr ac eraill sydd eisoes yn rhan o’r trafodaethau hynny.

Am wybodaeth bellach am y prosiectau Plant fel Ymchwilwyr a Lleisiau Bach, cysylltwch â Helen DaleArwyn Roberts neu’r Athro Jane Williams

Logo Lleisiau Bach
Plant ysgol yn codi eu dwylo yn y dosbarth gydag athro yn sefyll o flaen y dosbarth
Plentyn ysgol yn darllen pamffled lleisiau bach lleisiau bach
Delwedd aneglur o blant yn chwarae y tu allan gyda swigod