Ymchwil yn dangos beth mae'n ei gymryd i fod yn siarc anferth

Ydych chi erioed wedi meddwl pam y tyfodd siarcod megalodon mor fawr? Neu pam bod rhai siarcod yn llawer llai?

Mewn papur a gyhoeddwyd gan Evolution, archwiliodd ymchwil dan arweiniad Dr Catalina Pimiento o Brifysgol Abertawe ac wedi'i gyd-awduro gan dîm rhyngwladol o wyddonwyr o'r Deyrnas Gyfunol, Ewrop ac UDA nodweddion biolegol pob siarc a morgath, cyn rhedeg cyfres o fodelau esblygiadol i geisio darganfod sut yr esblygodd cawraeth dros amser.

Dangosodd y canlyniadau bod angen i siarcod esblygu addasiadau sy'n gwella bwydo yn gyntaf er mwyn bod yn gawr, megis y gallu i reoli – i ryw raddau – tymheredd eu corff, neu ddod yn fwytawyr hidlo.

Roedd un o'r siarcod anferth enwocaf, y megalodon – pwnc y ffilm The Meg (2018) – yn ysglyfaethwr a allai gyrraedd hyd at 18 metr o hyd, a bu farw'r rhywogaeth oddeutu dwy filiwn o flynyddoedd yn ôl.

Yn y cyfamser, gall y siarc gwyn – sydd yn dal i fodoli heddiw – gyrraedd 18 metr o hyd, ond nid yw'n ysglyfaethwr. Yn hytrach, mae'n fwytäwr hidlo sy'n bwyta plancton bach iawn o'r môr.

600 x 414

Siarc Megalodon - llun: Guillermo Torres. Banco de Imágenes Ambientales (BIA), Instituto Alexander von Humboldt.

Roedd y ddau bwnc hyn yn rhannau allweddol o'r ymchwil, a ganolbwyntiodd ar goeden bywyd siarcod, lle mapiodd yr awduron nodweddion mewn perthynas â maint y corff, megis eu gallu thermoreoliadol, dull bwydo a deiet.

Yna cafodd yr ymchwilwyr y gallai siarcod droi'n gewri drwy ddilyn un o ddau lwybr esblygiadol posib: y llwybr mesothermig, sy'n cynnwys esblygu'r gallu i hunanreoli tymheredd yr organau pwysicaf; neu'r llwybr hidlo bwyd, sy'n cynnwys esblygu'r gallu i fwydo ar blancton microsgopig.

Mae'r addasiad mesothermig yn caniatáu i siarcod fyw mewn gwahanol fathau o gynefinoedd, gan gynnwys dŵr oer, ac i hela'n fwy effeithiol. Mae'r addasiad hidlo bwyd yn caniatáu i siarcod fwyta'r bwyd mwyaf toreithiog yn y môr – plancton.

Mae risgiau, fodd bynnag, i unrhyw siarc sy'n dilyn y llwybrau esblygiadol a arweiniodd at gawraeth. Mae angen i'r rhywogaethau mesothermig fwyta ysglyfaethau mawr i ddiwallu eu hanghenion egnïol uchel, ond pan fo'r ysglyfaethau hyn yn brin, mae siarcod anferth yn fwy tueddol i farw allan. Prinder ysglyfaethau mawr mewn cyfnod o newid hinsoddol mawr yw achos mwyaf tebygol tranc megalodon.

600 x 602

Nodir maint corff a phelydrau ar goeden bywyd siarcod.

Er bod bwytawyr hidlo wedi dangos mwy o wytnwch, maent wrth risg bwyta symiau mawr o ficroblastigion gwenwynig sydd bellach ym moroedd y byd, ac felly dan fygythiad marwolaeth.

Meddai Dr Catalina Pimiento, arweinydd yr ymchwil a Chymrawd Ôl-ddoethurol ym Mhrifysgol Abertawe:

"Mae siarcod yn astudiaeth achos ddelfrydol er mwyn deall y llwybrau esblygiadol a arweiniodd at gawraeth yn y moroedd am eu bod yn dangos addasiadau a ffyrdd cyferbyniol o fyw, ac am fod ganddynt hanes o esblygu dros 250 miliwn o flynyddoedd."