Ymchwil newydd yn helpu i ddatgelu mwy am firysau mawr

Mae Prifysgol Abertawe wedi chwarae rhan allweddol mewn ymchwil drawsatlantig i ddatblygu dealltwriaeth well o firysau mawr a'u potensial i achosi salwch a allai beryglu bywyd.

Mae'r canfyddiadau, sydd wedi'u cyhoeddi yn y cyfnodolyn o fri, Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America (PNAS), yn edrych ar y genynnau annisgwyl y mae'r firysau mawr hyn yn eu cario y daethpwyd o hyd iddynt mewn amebâu. 

David Lamb researchBu'r Athro David Lamb (chwith), a dderbyniodd yr ysgoloriaeth Fulbright o fri, yn gweithio gyda'i gydweithwyr o Ysgol Feddygaeth Prifysgol Abertawe sef yr Athro Steven Kelly, Dr Claire Price a Dr Andrew Warrilow ar y papur On the occurrence of cytochrome P450 in viruses. 

Esboniodd yr Athro Lamb fod modd disgrifio amebâu fel ceffylau o Droea oherwydd eu bod yn cario'r firysau mawr – a all fod mor fawr â bacteria. 

Meddai: "Mae gan rai o'r firysau mawr hyn filoedd ar filoedd o enynnau. Rydym yn eu catalogio ac yn archwilio eu priodweddau. 

"Rydym yn gwybod y gellir cysylltu'r firysau hyn â rhai mathau o niwmonia, felly gallwn ddatblygu ffyrdd newydd o frwydro yn erbyn y firysau hynny os oes gennym ddealltwriaeth well ohonynt." 

Mae'r papur yn deillio o'r cyfnod pan fu’r Athro Lamb yn yr Unol Daleithiau fel un o Ysgolheigion Fulbright cyntaf erioed Prifysgol Abertawe. 

Oherwydd ei fod ar y rhaglen o fri, cafodd ei wahodd gan Adran Cefnforoedd ac Iechyd Dynol y Woods Hole Oceanographic Institute (sy'n enwog yn fyd-eang) ym  Massachusetts, lle treuliodd flwyddyn yn datblygu ei ymchwil i fioamrywiaeth sytocrom P450. 

Cydweithiodd yr academyddion o Abertawe hefyd â Dr Jed Goldstone a'r Athro John Stegeman, o Woods Hole, Alec Follmer, Marie True a'r Athro Tom Poulos, o Brifysgol California Irvine a'r Athro David Nelson o Brifysgol Tennessee ar y papur. 

Ychwanegodd yr Athro Lamb: "Dyma ymchwil ddiddorol iawn ac mae ein canfyddiadau'n cyhoeddi oes newydd o ddealltwriaeth ynghylch esblygiad y teulu pwysig hwn o enynnau. Ceir goblygiadau ar gyfer deall bioleg a tharddiad y firysau anferth eu hun."

Ceir rhagor o wybodaeth ar wefan Canolfan Bioamrywiaeth Sytocrom P450 Prifysgol Abertawe.