Ymchwil Abertawe’n dangos bod gwasanaeth yn darparu ‘achubiaeth’ i famau

Caiff adroddiad newydd gan Brifysgol Abertawe ei gyhoeddi heddiw (10 Ebrill) sy’n gwerthuso effaith Cyffuriau Rhwydwaith Bwydo ar y Fron mewn Gwasanaeth Llaeth o’r Fron.

Woman breastfeeding her babyYr Athro Amy Brown wnaeth arwain yr ymchwil mewn i'r gwasanaeth, sy'n darparu taflenni ffeithiau a chymorth un i un am y risg o gymryd meddyginiaethau neu gael gweithdrefnau meddygol wrth fwydo ar y fron i fwy na 10,000 o rieni a gweithwyr proffesiynol yn flynyddol. Cafodd y gwasanaeth, a ariannwyd gan elusen Rhwydwaith Bwydo ar y Fron, ei sefydlu mewn ymateb i adroddiadau bod nifer o fenywod sy'n bwydo ar y fron yn derbyn cyngor anghyson neu anghywir gan rai gweithwyr iechyd proffesiynol pan gawsant feddyginiaeth neu weithdrefn i roi'r wybodaeth ddiweddaraf ar sail tystiolaeth ar risg iddynt gan fferyllydd profiadol.

Yn yr adroddiad, achwiliodd yr Athro Brown brofiadau mamau, gweithwyr iechyd proffesiynol a chefnogwyr mamau a wnaeth ddefnyddio’r gwasanaeth yn cynnwys 227 a oedd wedi defnyddio’r taflenni gwybodaeth 339 a oedd wedi defnyddio’r gwasanaeth un i un, ochr yn ochr ag 16 o weithwyr uwch proffesiynol a oedd yn gyfrifol am fwydo ar y fron fel rhan o’u swydd.

Fe wnaeth y gwerthusiad ddarganfod bod y mwyafrif o famau a gysylltodd â'r gwasanaeth yn holi am feddyginiaethau a gweithdrefnau beunyddiol fel gwrthiselyddion neu wrth-histaminau ble mae sail dystiolaeth sefydledig nad yw parhau i fwydo ar y fron wrth gymryd y meddyginiaethau hyn yn niweidiol. Eto i gyd, roedd eu meddyg teulu neu fferyllydd wedi dweud wrth fenywod na allent barhau i fwydo ar y fron tra'n eu cymryd. Wrth gysylltu â'r gwasanaeth, rhoddwyd cyngor i famau y gallent barhau gan olygu bod gan lawer yr hyder a'r sicrwydd i barhau i fwydo ar y fron yn hirach.

Meddai’r Athro Amy Brown: “Mae'r canfyddiadau'n ofidus gan nad ydym yn gwybod faint o fenywod nad oeddent wedi cysylltu â'r gwasanaeth a rhoi'r gorau i fwydo ar y fron trwy gyngor anghywir gan weithwyr meddygol proffesiynol. Yn amlwg, mae'r gwasanaeth hwn yn llenwi bwlch yng ngwybodaeth rhai meddygon teulu, ac y dylid mynd i'r afael ag ef ar frys trwy ystyried sut mae gweithwyr meddygol proffesiynol yn cael eu hyfforddi nid yn unig o ran peryglon meddyginiaethau a bwydo ar y fron ond hefyd o ran gwerth bwydo ar y fron i lawer o famau.

“Roedd mamau'n gwerthfawrogi'r wybodaeth a roddwyd iddynt gan y gwasanaeth gan ei fod yn eu galluogi i barhau i fwydo ar y fron a chymryd y driniaeth yr oedd ei hangen arnynt. Ond roeddent hefyd wir yn gwerthfawrogi'r gefnogaeth a'r sicrwydd a roddwyd gan y gwasanaeth o ran gwneud unrhyw benderfyniad. Disgrifiodd mamau sut cyn iddynt gysylltu â'r gwasanaeth eu bod yn aml yn teimlo eu bod yn cael eu gwrthod a bod eu hawydd i fwydo ar y fron yn bwysig, ond ar ôl cysylltu â'r gwasanaeth roeddent yn teimlo tawelwch meddwl a bod rhywun yn glust am y tro cyntaf, gan ddisgrifio'r gwasanaeth fel 'achubiaeth'.”

Yn wir, edrychodd y gwerthusiad ar sut roedd mamau’n teimlo cyn ac ar ôl cysylltu â'r gwasanaeth, gan dynnu sylw at welliant sylweddol iawn mewn lles mamau, dywedodd mamau eu bod yn teimlo'n fwy gwybodus, yn hyderus, yn dawel eu meddwl ac yn cael eu clywed ar ôl cysylltu â'r gwasanaeth, hyd yn oed os cawsant y cyngor na allent fwydo ar y fron wrth gymryd meddyginiaeth ar bresgripsiwn.

Meddai Dr Gretel Finch, Swyddog Ymchwil y prosiect: “Roeddwn yn disgwyl gweld y byddai'r gwasanaeth yn cael ei ystyried yn gadarnhaol gan y rhai a'i ddefnyddiodd, ond fe'u trawyd gan ba mor arwyddocaol oedd yr effaith ar les mamol. Hyd yn oed yn y lleiafrif o achosion pan ddywedwyd wrth famau na allent fwydo ar y fron a chymryd meddyginiaeth, adroddwyd bod rhywun yn glust iddynt a’u bod yn derbyn gofal, yn hytrach na chael gwybod na allent fwydo ar y fron. O ystyried yr hyn a wyddom am yr effaith ddinistriol na all bwydo ar y fron ei chael ar iechyd meddwl mamol, mae'r gwasanaeth hwn hefyd yn chwarae rôl allweddol wrth helpu i leddfu hynny drwy ymateb i ymholwyr gydag atebion a chefnogaeth, yn hytrach nag yn syml ‘na’.”

Fe wnaeth yr adroddiad ganfod, ar gyfer llawer o famau pe na baent wedi derbyn gwybodaeth gan y gwasanaeth, y byddent wedi penderfynu peidio â chymryd eu meddyginiaeth ar bresgripsiwn, yn hytrach na rhoi'r gorau i fwydo ar y fron. Roedd meddygon teulu yn aml yn tybio y byddai mamau yn stopio, ond mewn gwirionedd, roeddent yn gwerthfawrogi bwydo ar y fron mor gryf fel y byddent yn rhoi eu hiechyd eu hunain mewn perygl er mwyn parhau i wneud hynny.

Dr Heather Trickey, yw’r Cydymaith Ymchwil ym Mhrifysgol Caerdydd ac mae’n rhan o’r tim prosiect. Meddai: “Mae'n amlwg bod menywod sy'n bwydo ar y fron sy'n cael gwybodaeth anghywir pan roddir meddyginiaeth iddynt yn wynebu dewis anodd. Dywedodd llawer y byddent yn penderfynu parhau i fwydo ar y fron yn hytrach na’r feddyginiaeth, gan beryglu eu hiechyd eu hunain pan mewn gwirionedd roedd tystiolaeth ar gael na fyddai'n niweidiol i barhau i gymryd y feddyginiaeth. Mae hon yn thema gyffredin i famau newydd o ran gwybodaeth am ofalu am eu baban. Nid yw gweithwyr iechyd yn rhoi gwybodaeth gywir i lawer ohonynt am y gwir risgiau. Gall hyn beryglu eu lles corfforol a seicolegol eu hunain. Mae menywod yn haeddu lefel y wybodaeth a'r cymorth cywir y mae'r gwasanaeth hwn yn ei gynnig.”

Dengys y gwerthusiad yn glir yr effaith sydd gan y gwasanaeth a’r bwlch y mae’n ei llenwi. O ganlyniad i’r adroddiad, mae’r Rhwydwaith Bwydo o’r Fron yn galw ar y llywodraeth i sicrhau bod y bwlch ddim yn cael ei adael i sefydliad elusennol i’w ariannu.

Meddai Shereen Fisher, Prif Weithredwr Rhwydwaith Bwydo o’r Fron wnaeth gomisiynu’r gwerthusiad: “Dywedodd nifer o'r mamau a gysylltodd â'r gwasanaeth eu bod ond yn gallu parhau i fwydo ar y fron oherwydd y gefnogaeth a'r wybodaeth a gawsant. Mae'r gwasanaeth yn hanfodol i fenywod ond eto rydym yn dibynnu ar gyllid gan yr elusen, ewyllys da ac apeliadau codi arian i'w ddarparu. O ystyried effaith y gwasanaeth ar iechyd a lles mamau a babanod, rydym yn galw ar y Llywodraeth i wrthdroi toriadau i'r Grant Iechyd Cyhoeddus ac i ddarparu cyllid i gefnogi gwaith parhaus ac ehangu'r gwasanaeth.”