Wynebau amrywiol Lloegr Oes y Tuduriaid – ymchwil Abertawe'n datgelu amrywiaeth morwyr Harri VIII

Roedd criw banerlong suddedig Harri VIII, y Mary Rose, yn cynnwys morwyr o dras Affricanaidd, Môr y Canoldir a'r Dwyrain Canol, yn ôl ymchwil newydd a gychwynnwyd ym Mhrifysgol Abertawe, a ddangoswyd mewn ffilm ddogfen ar Channel 4.

Mae'r darganfyddiad eithriadol, a oedd yn syndod i dîm y prosiect, yn taflu goleuni newydd ar hanes cyfnod y Tuduriaid. Mae'n dangos bod y dynion yn Llynges Lloegr yn llawer mwy amrywiol nag y credwyd gynt. 

Caiff y ffilm ddogfen ei dangos ymlaen llaw arddangosfa fawr newydd yn Amgueddfa'r Mary Rose yn Portsmouth. Mae un o'r unigolion o dras Affricanaidd – dyn ifanc y mae gwneuthurwyr y rhaglen wedi'i enwi'n Henry.

400 x 493Roedd Henry (yn y llun) rhwng 14 a 18 oed. Drwy ddadansoddi isotopau ocsigen yn ei ddannedd, a lefelau sylffwr, nitrogen a charbon yn ei esgyrn, gall arbenigwyr ddangos beth oedd ei ddeiet a ble y magwyd ef – yn ne Lloegr.

Dengys dadansoddiad o'i DNA, fodd bynnag, ei fod yn enetig o Ogledd Affrica, sy'n awgrymu bod ei rieni o Foroco neu Algeria gyfoes.

Suddodd y Mary Rose yn y Solent ym 1546 yn ystod brwydr lyngesol â Ffrainc, a bu farw cannoedd o forwyr. Codwyd y llong ddrylliedig o wely'r môr ym 1982.

Mae Prifysgol Abertawe wedi bod yn gweithio'n agos gydag Ymddiriedolaeth y Mary Rose ers sawl blwyddyn, yn archwilio gweddillion y morwyr a'r arteffactau ar y llong, gan daflu goleuni newydd ar fywydau criw llynges Duduraidd.

Roedd yr ymchwil diweddar yn cynnwys arbenigwyr o Ymddiriedolaeth y Mary Rose a Phrifysgolion Caerdydd a Portsmouth, yn ogystal ag Abertawe.

Mae gwreiddiau'r darganfyddiad newydd hwn, fodd bynnag, yng ngwaith Dr Nick Owen a'i dîm yng Ngholeg Peirianneg Prifysgol Abertawe.

Dangosodd Dr Owen a'i dîm fod ffotogrametreg – dull o gynhyrchu delweddau 3D ffotorealistig – yn ddull addawol iawn o ddadansoddi penglogau yn weledol.

Caniataodd hyn i esgyrnegwyr – sef arbenigwyr esgyrn – brofi effeithiolrwydd gweddillion digidol o ran dadansoddi sgerbydau i sefydlu rhyw a llinach neu i adnabod clefydau y dioddefodd yr unigolyn ohonynt, megis y llechau neu'r clefri poeth.

Yn ystod dadansoddiad y modelau ffotogrametreg, cynhaliodd Dr Owen a'i dîm, gan weithio gydag Oxford Archaeological Ltd, astudiaeth fanwl o ddeg penglog o griw'r Mary Rose a ddewiswyd ar hap.

Yn ystod y gwaith hwn yr adnabuwyd bod un benglog, Henry, o dras Affricanaidd.

Yn 2016, yng Ngŵyl Wyddoniaeth Prydain - a gynhaliwyd yn Abertawe - cyhoeddont fodelau ffotogrametreg cywir o ddeg penglog o'r Mary Rose ar ffurf adnoddau digidol 3D i ymchwilwyr academaidd, yn ogystal â modelau 3D o arteffactau eraill o'r Mary Rose i'w gweld gan y cyhoedd (www.virtualtudors.org).

Meddai Dr Nick Owen:

"Rwy'n hynod falch y dechreuodd y gwaith hwn yn Abertawe. Dengys y darganfyddiadau fod llu arfog y Tuduriaid yn llawer mwy amrywiol nag y dychmygwyd.

Rwyf wedi cynnal ymchwil gydag Ymddiriedolaeth y Mary Rose ers dros saith mlynedd. Mae wedi bod yn wych, ac mae bob amser yn datgelu rhywbeth annisgwyl, gan daflu goleuni ar fywydau anhygoel morwyr Oes y Tuduriaid. Mae casgliad y Mary Rose yn drysor cudd ymchwil gwirioneddol.”

Gwyliwch - y llong Mary Rose yn 3D:  (Diolch i Prifysgol Southampton a Pat Tanner)

Creodd tîm Abertawe hefyd gopïau argraffedig 3D o nifer o'r penglogau, gan ddefnyddio adlunio wyneb, y maent i'w gweld yn yr arddangosfa yn Amgueddfa'r Mary Rose. Mae'n cynnwys copi union o benglog Henry, ond mewn crisial syfrdanol, a bydd yn un o uchafbwyntiau'r arddangosfa.

Mae'n debygol y bydd ymchwil pellach ym Mhrifysgol Abertawe i fywydau'r morwyr yn dilyn. Mae hefyd cynlluniau ar gyfer arddangosfa yn Abertawe o arteffactau'r Mary Rose.

Painting of Mary Rose

Llun:  Mary Rose (Geoff Hunt/Amgueddfa Mary Rose)