Gardiau ceg â micro-sglodyn i fonitro trawiadau i'r pen ymhlith chwaraewyr rygbi yn tynnu ar ymchwil Prifysgol Abertawe

Mae gardiau ceg â micro-sglodyn i fonitro trawiadau i'r pen ymhlith chwaraewyr rygbi, sy'n tynnu ar waith gan ymchwilwyr ym Mhrifysgol Abertawe, wedi cael eu defnyddio am y tro cyntaf mewn gêm o'r safon uchaf rhwng y Gweilch a Gleision Caerdydd.

Mae cyfergyd wedi bod yn broblem ym maes rygbi am flynyddoedd lawer, ac mae tystiolaeth bod 85% o chwaraewyr yn dioddef o gyfergyd ar ryw adeg yn eu gyrfaoedd.

Hyd yma, ni chafwyd ffordd wrthrychol i fonitro pob trawiad i'r pen a mesur effaith grym cyflymu llinellol a chylchdröol ar y pen o ganlyniad i drawiad. Ar hyn o bryd, mae meddygon sy'n monitro lles chwaraewyr yn seilio eu barn ar yr hyn y gallant ei weld.

Bydd y gardiau ceg newydd yn helpu meddygon i wneud eu penderfyniadau. Maent yn cynnwys micro-sglodion sy'n trosglwyddo data trawiad ar y pen pob chwaraewr yn uniongyrchol i liniadur wrth ymyl y cae y gall staff meddygol ei weld.

Enw'r gard ceg newydd yw OPRO+ ac enw'r dechnoleg sydd wedi'i chynnwys ynddo sy'n monitro ac yn rheoli data trawiadau ar y pen yw PROTECHT. Dyma fenter partneriaeth rhwng OPRO, darparwr blaenllaw gardiau ceg sy'n dechnolegol flaengar ar draws y byd, a Sports & Wellbeing Analytics (SWA), sef cwmni o Gymru a sefydlwyd gan bobl sy'n ymwneud â rygbi sydd wedi datblygu'r system fonitro dros y ddwy flynedd ddiwethaf. 

Mae system PROTECHT yn tynnu ar arbenigedd y biocemegydd Dr Elisabeth Williams, y ffisegydd Dr Rowan Brown a'u tîm yn adrannau'r gwyddorau chwaraeon a pheirianneg ym Mhrifysgol Abertawe sydd hefyd yn gweithio gyda thîm rygbi'r Gweilch.

600 x 399

Esboniodd Dr Liz Williams yr ymchwil academaidd drylwyr wrth wraidd y system:

“I ni, roedd yn hollbwysig bod y system wedi'i seilio ar sylfeini gwyddonol cadarn a'i bod yn cynhyrchu data telemetreg am drawiadau sy'n ddibynadwy, yn ddilys ac y gellir ei ailadrodd. I'r diben hwn, rydym ni wedi gweithio i sicrhau bod y darlleniadau a gawn gan y gardiau ceg pwrpasol hyn yn adlewyrchu gwir symudiad y benglog yn gywir. Maent yn eistedd yn dynn wrth ymyl y dannedd, gan gyfyngu ar symudiad meinwe feddal a allai effeithio ar y darlleniadau.

Mae system PROTECHT wedi bod yn destun profion dilysu drwy ddefnyddio dymis profi pwrpasol, profion dynol mewn labordai yma yn ein labordy biomecaneg ac, wrth reswm, 'profi go iawn' ar y cae chwarae. Mae'r system hefyd wedi bod yn destun profion safonau diogelwch ac allyriadau cyn mynd i geg unrhyw un."

Mewn arwydd o gryfder cynyddol Prifysgol Abertawe ym maes ymchwil trawiadau i'r pen, bydd tîm Dr Williams yn cael hwb cyn bo hir wrth i bedwerydd aelod ymuno ag ef, ac mae mwy o swyddi'n debygol o ddilyn.

Meddai Prif Swyddog Gweithredol SWA, Chris Turner:

"Yn y pen draw, un flaenoriaeth allweddol oedd yn ffocws i ddatblygiad system PROTECHT, sef gwneud y gêm yn fwy diogel i chwaraewyr. Mae'r system yn caniatáu goruchwyliaeth wrthrychol er mwyn cydnabod a deall trawiadau ar y pen anweledig, ac mae'r data hwn yn darparu haenau newydd o wybodaeth y gall timau meddygol seilio eu barn arni. Rydym yn gyffrous am y bartneriaeth newydd hon ag OPRO, sef gweithgynhyrchwyr mwyaf profiadol y byd ym maes gardiau ceg.

“Drwy ddeall pa drawiadau y mae chwaraewyr yn eu profi, bydd meddygon a hyfforddwyr â gwybodaeth llawer gwell am iechyd pen corfforol chwaraewr wrth iddo gamu i'r cae."

Ysgol Chwaraeon a Gwyddorau Ymarfer Corff - Prifysgol Abertawe