Darganfod bacteria newydd mewn pridd hynafol yn Iwerddon, sy'n atal archfygiau sy'n gallu gwrthsefyll gwrthfiotigau rhag tyfu

Mae ymchwilwyr sy'n dadansoddi pridd o Iwerddon, yr ystyrir bod ganddo nodweddion meddyginiaethol, wedi darganfod bod y pridd yn cynnwys rhywogaeth o facteria na wyddom amdano o'r blaen, sy'n effeithiol yn erbyn pedwar o'r chwe phrif archfyg sy'n gallu gwrthsefyll gwrthfiotigau, gan gynnwys MRSA.

Yn ôl gwaith ymchwil diweddar, gallai archfygiau sy'n gallu gwrthsefyll gwrthfiotigau ladd hyd at 1.3 miliwn o bobl yn Ewrop erbyn 2050.Mae Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) yn disgrifio'r broblem fel un o'r "bygythiadau mwyaf i iechyd byd-eang, diogelwch bwyd a datblygiad heddiw" .

Daeth tîm o Ysgol Feddygol Prifysgol Abertawe o hyd i'r rhywogaeth newydd o facteria. Mae'r tîm yn cynnwys ymchwilwyr o Gymru, Brasil, Irac a Gogledd Iwerddon. Maen nhw wedi enwi'r rhywogaeth newydd yn Streptomyces sp. myrophorea. 

Daeth y pridd y gwnaethant ei ddadansoddi o ardal o Fermanagh, Gogledd Iwerddon yn wreiddiol, sef yr ardal a adnabyddir fel Ucheldiroedd Boho. Dyma ardal o laswelltir alcaïaidd a chredir bod gan y pridd nodweddion iacháu. 

Northern Ireland countryside

Drwy chwilio am wrthfiotigau newydd amlymwrthol, ysgogwyd ymchwilwyr i archwilio ffynonellau newydd, gan gynnwys meddyginiaethau gwerin: maes astudio a adnabyddir fel ethnoffarmacoleg. Maen nhw hefyd yn canolbwyntio ar amgylcheddau lle gellir dod o hyd i gynhyrchwyr gwrthfiotigau amlwg megis Streptomyces. 

Mae un aelod o'r tîm ymchwil, Dr Gerry Quinn, a oedd yn arfer byw yn Boho, Sir Fermanagh, wedi bod yn ymwybodol o draddodiadau iacháu'r ardal am nifer o flynyddoedd.

Yn draddodiadol, cafodd swm bach o bridd ei lapio mewn lliain cotwm ac yn y gorffennol, fe'i ddefnyddiwyd i iacháu nifer o afiechydon gan gynnwys dannoedd, a heintiau ar y gwddf a'r llwnc.  Mae’n ddiddorol bod y Derwyddon yn arfer byw yn yr ardal hon oddeutu 1500 o flynyddoedd yn ôl, a'r bobl Neolithig 4000 o flynyddoedd yn ôl. 

Prif ganfyddiadau'r ymchwil oedd body rhywogaethau newydd o Streptomyces: 

  • Yn atal pedwar o'r chwe phrif bathogen amlymwrthol a nodwyd gan Sefydliad Iechyd y Byd sy'n gyfrifol am heintiau sy'n gysylltiedig â gofal iechyd: Enterococcus faecium (VRE) sy'n gwrthsefyll Vancomycin, Staphylococcus aureus (MRSA) sy'n gwrthsefyll methicillin, niwmonia Klebsiella, ac Acinetobacter baumanii sy’n gallu gwrthsefyll  Carbenepenem 
  • Yn atal bacteria gram cadarnhaol a bacteria gram negyddol, sy'n amrywio yn strwythur wal eu celloedd; mae bacteria gram negyddol fel arfer yn gallu gwrthsefyll gwrthfiotigau.

Nid yw eto'n eglur pa gydran o'r rhywogaeth newydd sy'n atal y pathogenau rhag tyfu, ond mae'r tîm eisoes yn gwneud ymchwil i hyn. 

Streptomyces myrophorea

Dywedodd yr Athro Paul Dyson o Ysgol Feddygol Prifysgol Abertawe: 

"Mae'r rhywogaeth newydd hon o facteria yn effeithiol yn erbyn pedwar o'r chwe phrif bathogen sy'n gallu gwrthsefyll gwrthfiotigau, gan gynnwys MRSA. Mae'r hyn rydym wedi'i ddarganfod yn gam pwysig ymlaen i frwydro yn erbyn ymwrthedd yn erbyn gwrthfiotigau. 

"Mae ein canlyniadau'n dangos ei bod yn werth edrych ar feddyginiaethau gwerin a thraddodiadol wrth chwilio am wrthfiotigau newydd. Gall gwyddonwyr, haneswyr ac archeolegwyr oll gael rhywbeth i gyfrannu at y dasg hon. Mae'n ymddangos y gallai rhan o'r ateb i’r broblem fodern hon fod yn noethineb y gorffennol.” 

Dywedodd Dr Gerry Quinn o'r tîm ymchwil:

"Bydd darganfod sylweddau gwrthficrobaidd o Streptomyces sp.myrophorea yn ein helpu i chwilio am gyffuriau newydd i drin bacteria amlymwrthol – yr hyn sy'n achosi nifer o heintiau peryglus a marwol. 

"Byddwn bellach yn canolbwyntio ar buro ac adnabod y gwrthfiotigau hyn. Rydym hefyd wedi darganfod organebau gwrthfacterol ychwanegol o'r pridd, a allai ymdrin â sbectrwm ehangach o bathogenau amlymwrthol."

Cyhoeddwyd yr ymchwil yn “Frontiers in Microbiology”.