Antarctica mewn rhith-wirionedd – ffilm drawiadol newydd yn dathlu ymchwil gydweithredol Abertawe-Awstralia

Mae ffilm rithwir drawiadol newydd am Antarctica, sy'n cynnwys gwyddonydd o Brifysgol Abertawe a fu'n rhan o'r tîm ymchwil a arweiniwyd gan gydweithwyr yn Awstralia, wedi bod yn llwyddiant ysgubol yn Awstralia.

Daw llwyddiant y ffilm yn sgîl prosiect cydweithio sylweddol rhwng rhewlifegwyr Prifysgol Abertawe a Sefydliad Astudiaethau Morol ac Antartica ym Mhrifysgol Tasmania, a fydd yn cynnwys ymchwil ar y cyd i effeithio newid yn yr hinsawdd.

Mae'r Ffilm – o'r enw The Antartic Experience – yn croniclo diwrnod ym mywyd gwyddonwyr sy'n gwneud ymchwil yn  Is-uned Antartica Awstralia yng Ngorsaf Davisyn ystod tymor maes 2017/18.

Dyma'r rhaglen ddogfennol gyntaf o'i bath, ac mae'r ffilm 30 munud hon yn defnyddio gwaith camera trawiadol 360° gyda delweddau 4k, cydraniad uchel. Mae rhith-wirionedd  yn mynd â gwylwyr i ganol y cyfandir rhewllyd lle gallant brofi cerdded ar rewlif, ymweld â nythfa o bengwiniaid a gweld Goleuni'r De cyfareddol mewn cydraniad uchel.

Un o'r gwyddonwyr sy'n ymddangos yn y ffilm yw rhewlifegwr o Brifysgol Abertawe, Dr Sarah Thompson, sy'n gymrawd AXA yn Grŵp Rhewlifeg y Coleg Gwyddoniaeth.

Bu Dr Thompson a'i chyd-rewlifegwr, yr Athro Bernd Kulessa, yn rhan o ymdaith Awstralaidd i orsafoedd Davis a Casey yn nwyran Antartica. Roeddent yn gwneud arolwg o rewlifoedd a systemau dŵr toddedig, gan ddefnyddio radar hofrennydd yn ogystal ag arolygon seismig goddefol a geoffisegol trydanol. Yr ymchwil hon fu'n sail i'r ffilm.

Gwyliwch:  The Antarctic Experience trailer

Cafodd y ffilm ei dangos yn Amgueddfa Gorllewin Awstralia yn Fremantle, lle dangoswyd y ffilm yn hwy na'r disgwyl i ymdopi â'r galw. Bellach, mae'n cael ei dangos yn Amgueddfa Genedlaethol Awstralia yn Canberra.   Yna, caiff ei rhyddhau i weddill y byd. 

Daw llwyddiant y ffilm wrth i Grŵp Rhewlifeg Prifysgol Abertawe, dan arweiniad yr Athro Bernd Kulessa, sefydlu partneriaeth strategol â Sefydliad Astudiaethau Morol ac Antartica (IMAS) Prifysgol Tasmania, gan gyfuno arbenigedd mewn meysydd megis geoffiseg cryosffer, synhwyro lloerenni o bell a modelu llenni iâ.

Ar y cyd, bydd gwyddonwyr o'r ddau sefydliad ac amrywiaeth o bartneriaid rhyngwladol eraill yn ymgymryd ag ymchwil ar y cyd i ganfod effeithiau newid yn yr hinsawdd ar Diriogaeth Antarctica Awstralia, gan archwilio tua 45% o arfordir Llen Iâ Dwyrain Antartica.

Mae meysydd cydweithio a ariennir  sy'n cynnwys yr Athro Bernd Kulessa a Dr Sarah Thompson sydd eisoes yn bodoli'n cynnwys:

  • Prosiect pum mlynedd gan Is-adran Antartica Awstralia, ‘Outlet Glacier Dynamics in Princess Elizabeth Land, East Antarctica’.
  • Prosiect newydd Is-adran Antartica Awstralia o'r enw ‘Helicopter Trials of Ground Penetrating Radar on Glaciers’.  Ar hyn o bryd, mae Dr Thompson yn Orsaf Casey  Is-adran Antartica Awstralia yn cynnal arolygon radar  ar hofrennydd ar rewlifoedd Totten a Vanderford, y ddau ohonynt yn brif rewlifoedd o Len Iâ Dwyran Antartica – dilynwch y blog byw 
  • Prosiect Discovery mawr a ariennir gan Gyngor Ymchwil Awstralia o'r enw  ‘Towards an early warning of Antarctic ice sheet collapse from seismology’, a arweinir gan yr Athro Anya Reading ym Mhrifysgol Tasmania. Bydd y prosiect yn sefydlu sail ffisegol ar gyfer arsylwadau seismig o newidiadau bychain ar waelod basnau mawr Aurora a Wilkes yn Llen Iâ Dwyrain Antartica drwy ddefnyddio efelychiadau cyfrifiadurol ac ail-ddadansoddi setiau o ddata seismolegol sydd eisoes yn bodoli.

600 x 434

Llun:  ymchwil yn Antartica - darllenwch fwy

Meddai Dr Sarah Thompson, y rhewlifegwr o Brifysgol Abertawe sy'n ymddangos yn y ffilm,

"Prin yw'r rhai sy'n ddigon ffodus i deithio i Antartica. Prinnach fyth yw'r rhai sydd â phrofiad o fyw yno. Ond mae'r hyn sy'n digwydd yn Antartica o bwysigrwydd mawr i ddynoliaeth yn ei chyfanrwydd.

Felly roeddwn i wrth fy modd i fod yn rhan o'r ffilm honno. Mae'n rhannu ein hymchwil â chynulleidfa ehangach ac mae'n dangos pa mor eithriadol yw Antarctica fel lle.  Y ffilm hon yw'r nesaf peth at fod yno."

Meddai'r Athro Bernd Kulessa o Grŵp Rhewlifeg Prifysgol Abertawe:

Mae gan dimoedd yn Abertawe ac IMAS hanes profedig a chryf o ymchwil begynol.  Nawr, wrth ymuno drwy'r bartneriaeth hon, gallwn gryfhau ein hymdrechion yn fawr er mwyn deall effaith newid yn yr hinsawdd yn Antartica."