Unigrwydd – adnodd newydd yn cynnig cymorth a chyngor

Wrth i bobl edrych ymlaen at ddathlu'r ŵyl gyda'r rhai hynny sy'n annwyl iddynt, mae llawer iawn o bobl eraill nad oes ganddynt deulu a ffrindiau agos, ac mae eu hunigrwydd a'u hallgáu cymdeithasol yn pwyso'n drwm arnynt dros y cyfnod hwn yn benodol.

Loneliness resource

Yng Nghymru, mae 440,000 neu 17% o bobl yn dweud eu bod yn unig (Arolwg Cenedlaethol Cymru 2016–17), ac er bod unigrwydd yn cael ei gysylltu mwyaf â phobl hŷn, gellir teimlo'n unig ar unrhyw adeg. Yn ôl astudiaethau, mae unigrwydd hefyd yn effeithio ar bobl ifanc.

Mae Dr Deborah Morgan, o Goleg y Gwyddorau Dynol ac Iechyd bellach wedi ymuno â Gofal Cymdeithasol Cymru i greu adnodd ar-lein er mwyn galluogi staff ym maes gofal cymdeithasol i gynnig cyngor a chymorth i'w cleientiaid, a allai fod yn unig neu'n teimlo'n ynysig o'r gymdeithas.

Dywedodd Dr Morgan: "Daeth Gofal Cymdeithasol Cymru ataf i ofyn i mi fod yr ymchwilydd arbenigol cyntaf i guradu adnoddau am unigrwydd ac allgau cymdeithasol ar gyfer menter newydd y sefydliad i helpu pobl yng Nghymru i gael mynediad at ymchwil ar bynciau sy'n ymwneud ag ansawdd gofal cymdeithasol."

Mae'r prosiect curadu ymchwil yn casglu ymchwil sy'n amrywio o ddeunyddiau darllen 5 munud cyflym i bapurau academaidd a deunyddiau sain a gweledol o ffynonellau allanol amrywiol. Mae'r wefan yn cynnwys pynciau sy'n bwysig i weithwyr ac ymarferwyr ym maes gofal cymdeithasol yng Nghymru; mae'r cynnwys a guradwyd gan Dr Morgan hefyd yn cynnwys sylwadau am y rheswm y cafodd yr adnoddau unigol eu dewis.

Unigrwydd ac allgáu

Gall pobl brofi unigrwydd pan fo diffyg perthnasau penodol neu oherwydd diffyg ansawdd y perthnasau hyn. Gallai unigolyn sydd â grwpiau bach o ffrindiau weld bod hynny'n diwallu ei anghenion. Ar y llaw arall, gallai unigolyn arall sydd â grŵp mawr o ffrindiau fod yn unig, oherwydd nad oes ganddo'r math o berthnasau y mae ei angen arno. Mae allgáu cymdeithasol yn wahanol, a gellir ei esbonio fel y diffyg cysylltiad â phobl eraill.

Gall unigrwydd ac allgáu cymdeithasol effeithio ar bobl ar wahanol adegau yn eu bywydau, ond yn ôl astudiaethau amrywiol:-

  • dywedodd 24.3% o bobl sy'n 65 oed neu'n hŷn eu bod yn unig, a dywedodd 29.6% eu bod yn teimlo'n ynysig (dadansoddiad o ddata dros dro o'r astudiaeth 'Maintaining Function and Well-Being in Later Life study' (Gweithrediad Gwybyddol a Heneiddio Cymru).
  • Nododd mwy o bobl rhwng 18 a 44 oed eu bod yn teimlo'n unig (Arolwg Cenedlaethol Cymru 2016–17).
  • Dywedodd 37% o'r rhai hynny a oedd â diffyg mynediad at adnoddau a deunyddiau eu bod yn unig, o gymharu â 12% yn unig o'r rhai hynny a oedd ag adnoddau a deunyddiau  (Arolwg Cenedlaethol Cymru 2016–17).
  • Bydd hyd at 50% o bobl anabl yn unig bob diwrnod (Sense).

Mae unigrwydd dros gyfnod hir o amser yn niweidiol i iechyd corfforol a meddyliol. Mae ymchwilwyr yn y DU wedi canfod bod cyswllt rhwng unigrwydd â risg uwch o ddatblygu clefyd coronaidd y galon a chael strôc, mae risg uwch o bwysedd gwaed uchel, ac yn ôl ymchwil o'r Unol Daleithiau, mae unigrwydd yn cynyddu'r risg o farw'n gynharach o 26%. Yn ogystal, mae unigrwydd yn gysylltiedig â risg uwch o broblemau iechyd meddwl megis iselder.

Gellir dod o hyd i ganllaw poced a ysgrifennwyd gan Dr Morgan i helpu o ran mynd i'r afael ag unigrwydd yma

CADR, Welsh Government and HCRW logo