Y Brifysgol yn anrhydeddu arwr rygbi Cymru

Mae Prifysgol Abertawe wedi cyflwyno Gradd Anrhydeddus i gyn chwaraewr rygbi Cymru Thomas Gerald Reames Davies. Cyflwynwyd y radd LLD Anrhydeddus iddo heddiw (11 Gorffennaf) yn ystod y seremoni ar gyfer y Coleg Peirianneg.

Thomas Gerald Reames Davies CBE DLCafodd Thomas Gerald Reames Davies ei eni ar 7 Chwefror 1945 yn Llansaint, Sir Gaerfyrddin. Fel llanc yn Ysgol Ramadeg Caerfyrddin, bu'n hyfforddi i fod yn sbrintiwr. Cafodd yna ei noddi gan gynllun Ysgoloriaeth y Glowyr i astudio ym Mhrifysgol Loughborough lle daeth ei angerdd dwfn am chwaraeon, a rygbi yn arbennig, i'r amlwg.

Chwaraeodd ei gêm gyntaf dros Gymru ym 1966, yn 21 oed yn erbyn Awstralia yng Nghaerdydd. Dechreuodd ei yrfa fel canolwr cyn cael ei newid i chwarae ar yr asgell dde gan hyfforddwr Cymru Clive Rowlands ar eu taith i Awstralia a Seland Newydd ym 1969. Ar ôl hynny, dyna'r safle y bu'n chwarae ynddo.

Enillodd dau deitl UAU (gyfwerth â BUCS heddiw) tra yr oedd yn Loughborough. Symudodd yna i Goleg Emmanuel Caergrawnt lle enillodd gap dros leision Caergrawnt a bu'n chwarae mewn buddugoliaeth gofiadwy yn erbyn Fiji ym 1970.

Chwaraeodd nifer o weithiau dros Brifysgol Caergrawnt, Cymry Llundain, Caerdydd a'r Barbariaid. Bu'n gapten ar Gaerdydd am dri thymor yn y 1970au, a'i gêm enwocaf dros Gaerdydd siŵr o fod oedd gêm Cwpan Cymru 1977-8 yn erbyn Pont-y-pŵl pan sgoriodd bedwar cais (gan guro ei farciwr a'i gydenw agos Gareth Davies ar bob achlysur) i ennill buddugoliaeth i'w dîm o 16 pwynt i 11.

Mewn gyrfa ryngwladol yn ymestyn dros ddeuddeng mlynedd, enillodd Davies gyfanswm anhygoel o 46 o gapiau dros ei wlad, a sgoriodd ugain cais. Roedd hyn yn cynnwys y cais a sgoriwyd yn erbyn yr Alban yng nghystadleuaeth y Pum Gwlad ym 1971. Enillodd carfan ifanc Cymru'r Gamp Lawn ym 1971 gyda Davies bellach wedi'i drosglwyddo i'r asgell. Daeth ei gais yn erbyn yr Alban â Chymru o fewn un pwynt o'r fuddugoliaeth; Seliodd y trosiad y fuddugoliaeth o 19 pwynt i 18 a gwnaeth buddugoliaethau pellach yn erbyn Iwerddon a Ffrainc selio'r gamp lawn.

Daeth ei gemau olaf dros Gymru ar y daith i Awstralia ym 1978, lle y bu'n gapten, ond er gwaethaf y ffaith y bu iddo sgorio ym mhob gêm Brawf, methodd Cymru ag ennill. Ond er hynny, roedd Davies wedi dod yn gyfartal â record Gareth Edwards o 20 o geisiadau dros Gymru, record a fyddai'n cael ei thorri degawd a hanner yn ddiweddarach gan gawr arall o fyd rygbi Cymru, Ieuan Evans.

Cafodd Gerald Davies ei ddewis i deithio gyda'r Llewod ym 1968 a 1971 ond penderfynodd beidio â theithio ar sail egwyddor gyda'r tîm cyn y daith ym 1974 i De Affrica a oedd wedi'i rhannu gan apartheid. Gwrthododd wahoddiad i deithio hefyd ym 1977. Enillodd Davies bum cap dros y Llewod, gan sgorio tri chais yn y gemau Prawf, pob un ohonynt ar y daith i Seland Newydd ym 1971 lle enillodd y Llewod y gyfres.

Ar ôl ymddeol fel chwaraewr, daeth yn newyddiadurwr, yn ysgrifennu colofn reolaidd ar gyfer papur newydd y Times. Bu'n eistedd ar bwyllgor Tasker Watkins i ddiwygio rygbi yng Nghymru. Yn 2002 dyfarnwyd CBE i Davies am wasanaeth i bobl ifanc ac i rygbi.

Mae'n newyddiadurwr uchel ei barch gyda'r BBC ac mae'n parhau i gyfrannu'n rheolaidd i'r Times. Ymunodd â Bwrdd Undeb Rygbi Cymru yn 2005 fel cynrychiolydd cenedlaethol. Mae hefyd yn Gadeirydd Bwrdd Llewod Prydain ac Iwerddon. Ym mis Tachwedd 2007 penodwyd Davies i swydd Rheolwr Tîm ar gyfer taith y Llewod i Dde Affrica yn 2009 a bu hefyd yn Rheolwr Tîm y Llewod yr haf hwn ar eu taith i Awstralia yn 2013.

Bu'n Swyddog Gweithredol gyda Chwaraeon Cymru ac yn Gyfarwyddwr ac yn Gadeirydd anweithredol HTV. Bu hefyd yn Gadeirydd Asiantaeth Ieuenctid Cymru. Mae'n awdur, yn golofnydd rygbi ar gyfer y Times, yn aelod o Orsedd Beirdd yr Eisteddfod ac yn Ddirprwy Arglwydd Raglaw Gwent.

Wrth dderbyn ei Radd Anrhydeddus, meddai Gerald Davies: "Mae'n bleser gennyf dderbyn y Radd Anrhydeddus hon o Brifysgol Abertawe. Fel cyn athro mae'n bleser arbennig i mi gael fy anrhydeddu mewn lle ar gyfer dysgu.

"Mae Abertawe wedi cyfrannu cymaint i'r byd rygbi dros y degawdau. Cefais y fraint o chwarae wrth ochr cewri o Abertawe megis Mervyn Davies, ac roedd ein carfan yn Awstralia'n cynnwys graddedigion o Brifysgol Abertawe a chwaraewyr eraill o'r ddinas. Mae felly'n bleser cael fy nghysylltu ag Abertawe ac i dderbyn y Radd Anrhydeddus hon."