Prifysgol Abertawe'n anrhydeddu'r arwr rygbi Cymru, Gareth Edwards

Gareth EdwardsMae Prifysgol Abertawe wedi cyflwyno Gradd Anrhydeddus i'r arwr rygbi Cymru, Gareth Owen Edwards CBE. Cafodd ei gyflwyno â'r Radd LLD Anrhydeddus heddiw (dydd Mercher 10 Gorffennaf) yn ystod y seremoni raddio ar gyfer y Coleg Busnes, Economeg a'r Gyfraith.

Cafodd Gareth Owen Edwards ei eni ar 12 Gorffennaf 1947 yng Ngwauncaegurwen, pentref Cymraeg ei iaith yng ngogledd Morgannwg.  Aeth i Ysgol Dechnegol Pontardawe lle y datblygodd dan adain yr athro chwaraeon ysbrydoledig Bill Samuels ac enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Millfield yng Ngwlad yr Haf, sy'n adnabyddus am ei thraddodiad chwaraeon elit.

Ac eithrio rygbi, dangosodd addewid mewn ystod eang o chwaraeon, gan gynnwys athletau a gymnasteg, gan ddangos yn gynnar y ddawn athletaidd bur a fyddai'n nodweddiadol o'i yrfa. Chwaraeodd dros dîm pêl-droed Ieuenctid Gorllewin Cymru ac arwyddodd gytundeb gyda'r hyn a oedd ar y pryd yn Dref Abertawe yn 16 oed.  Byddai'n dod yn gefnogwr hyd oes o'r Elyrch.

Fel gŵr ifanc 19 oed nad oedd bron neb yn ei nabod, enillodd ei gap rhyngwladol cyntaf yn fewnwr dros Gymru yn erbyn Ffrainc ym Mharis ym 1967. Blwyddyn yn ddiweddarach a dim ond yn 20 mlwydd oed o hyd, daeth yn gapten ar ei wlad, y person ifancaf erioed i fod yn gapten ar Gymru.

Yn ystod ei yrfa, enillodd 53 cap dros Gymru (13 fel capten) a sgoriodd 20 cais. Bu ganddo rôl ddominyddol wrth gyflawni a diffinio oes aur rygbi Cymru mewn cyfnod lle yr oedd Cymru'n dominyddol ym Mhencampwriaeth y Pum Gwlad, yn ennill y teitl saith gwaith, gan gynnwys tair Camp Lawn. Chwaraeodd hefyd mewn deg gêm prawf dros y Llewod, gan chwarae ar daith chwedlonol Llewod 1971, yr unig dîm i ennill cyfres yn Seland Newydd, a hefyd dros dîm diguro 1974 yn Ne Affrica.

Ym 1974, cafodd Gareth Edwards ei enwi’n Bersonoliaeth Chwaraeon y flwyddyn BBC Cymru a'r flwyddyn ddilynol cafodd ei benodi'n MBE.

Yn 2003, mewn pleidlais o chwaraewyr rygbi rhyngwladol a gynhaliwyd gan gylchgrawn Rugby World, cafodd ei enwi y chwaraewr gorau erioed. Yn 2007 fe'i gwnaed yn CBE. 

Mae bellach yn sylwebu ar y gêm ar gyfer BBC ac S4C a hefyd yn gwasanaethu fel llywydd Sefydliad y Deillion Caerdydd.

Meddai Gareth Edwards am gael ei gyflwyno â'r dyfarniad: "Rydw i wrth fy modd i gael fy nghyflwyno â Gradd Anrhydeddus ym Mhrifysgol Abertawe. Cafodd Abertawe effaith fawr ar fy mywyd, wrth i mi dyfu i fyny yng Ngwauncaegurwen sydd ddim yn bell o'r ddinas.

"Roedd fy athro chwaraeon a'm hyfforddwr Bill Samuel yn un o wŷr Cwm Tawe. Fel bachgen, fy arwyr yn y byd chwaraeon oedd pobl fel pêl-droediwr chwedlonol Abertawe John Charles. A dweud y gwir, roeddwn i ar fin arwyddo cytundeb fel pêl-droediwr proffesiynol gyda Thref Abertawe pan gefais gyfle i ddilyn gyrfa rygbi.

Rydw i felly'n falch o gofnodi fy nghysylltiadau agos â'r ddinas drwy dderbyn y Radd Anrhydeddus hon o Brifysgol Abertawe."