Cyflwyniad

Prif effaith yr astudiaeth achos yw poblogeiddio a dosbarthu gwybodaeth ar symudiadau a mudiadau anifeiliaid i dros 330 miliwn o bobl ar draws y byd (gan gyrraedd 166 o wledydd ac mewn 34 iaith wahanol) drwy borth teledu National Geographic. Bydd hyn yn cynnwys 7 episod awr o hyd, yn ogystal â chwe llyfr ar gyfer plant ac oedolion ill dwy, mapiau, cymwysiadau symudol, cynhyrchion masnachol, DVD a chwricwlwm addysgol. Mae'r gweithgarwch hwn yn dilyn 2 flwyddyn a hanner o ffilmio yn y maes ar bob cyfandir a theithio dros 420,000 o filltiroedd ar gyfer menter fyd-eang National Geographic, y fenter fwyaf yn ei hanes 122 o flynyddoedd.

Ymchwil a oedd yn tanategu'r gwaith

Seiliwyd yr ymchwil a oedd yn tanategu'r gwaith ar un prif syniad; creu un tag archifol y gellir ei atodi i anifeiliaid sy'n byw yn rhydd er mwyn newid ein dealltwriaeth o fioleg anifeiliaid. Crëwyd y tag i gynnwys amrywiaeth o synwyryddion a ddewiswyd yn ofalus a gwnaeth y rhyngweithio rhyngddynt alluogi ateb cwestiynau ynghylch pedair prif agwedd o ecoleg ymddygiad anifeiliaid:

  1. Eglurder manwl o symudiadau anifeiliaid ar gyfer anifeiliaid mewn unrhyw amgylchedd (a bennir gan ddefnyddio magnetomedrau, offer mesur cyflymiad a synwyryddion cyflymder sy'n caniatáu cyfrif taflwybrau fectoraidd).
  2. Pennu ymddygiad anifeiliaid yn fanwl (a bennir gan ddefnyddio offer mesur cyflymiad a magnetomedrau) y gellir ei gysylltu â (1).
  3. Pennu gwariant egni ar sail symudiad ar gyfer anifeiliaid sy'n byw yn rhydd eiliad wrth eiliad (gan ddefnyddio cyflymiad dynamig y corff o offer mesur cyflymiad tair echel fel procsi) y gellir ei gysylltu â (1) a (2).
  4. Pennu'r amodau amgylcheddol y mae anifeiliaid yn agored iddynt (gan ddefnyddio synwyryddion golau, tymheredd, lleithder cymharol ayyb) y gellir ei gysylltu â (1), (2) a (3).

Dyfarnwyd Gwobr Rolex am Fenter (2006) i Rory Wilson, sydd wedi bod yn Abertawe ers 2004, a dechreuodd hynny'r gwaith o ddatblygu a phrofi'r tag arfaethedig. Mae'r cynigiad ar gyfer y tag wedi arwain at nifer o gwmnïoedd ar draws y byd yn ei efelychu i'w werthu i'r gymuned fiolegol (e.e. http://cats.is/index.html a http://www.wildlifecomputers.com/). Hyd yma, mae cyfanswm o 45 o gyhoeddiadau a adolygir gan gymheiriaid yn nodi'r datblygiadau o ran dulliau, materion moesegol a dealltwriaeth anifeiliaid sydd wedi deillio o'r dull hwn, a'r cyfan yn tarddu o RPW a Phrifysgol Abertawe (gweler http://scholar.google.co.uk/citations?hl=en&user=CZkZV88AAAAJ&oi=sra).

Cadernid Gwyddonol

Gwnaeth ymchwil arloesol yn ymwneud â'r uchod peri i gynhyrchydd National Geographic, David Hamlin, ofyn i Abertawe (yn 2007) am syniadau ynghylch cyfres newydd arfaethedig yn ymwneud â mudiadau anifeiliaid gyda chais penodol i Abertawe arwain y gyfres a chynghori arni. Arweiniodd hyn at RPW yn dod yn brif ymgynghorydd gwyddonol (gweler http://www.ouramazingplanet.com/502-national-geographic-great-migrations-premiere.html)  ac yn ymddangos yn helaeth yn 'the science of great migrations' a thîm Abertawe'n cynnal gwaith i hysbysu'r rhaglen. Yn ogystal â'r camau gweithredu ymgynghori arferol, dyfarnodd National Geographic dau grant ($50,000 ac $20,000) i Abertawe i hwyluso eu hymchwil ac i hysbysu'r gyfres arfaethedig.

Mae National Geographic yn awyddus bod eu rhaglenni wedi'u gyrru gan wyddoniaeth ac yn mynnu eu bod yn gadarn yn wyddonol, sy'n esbonio eu hawydd i seilio eu rhaglenni ar yr ymchwil ddiweddaraf a, lle bo hynny'n briodol, y technegau ymchwil diweddaraf. Roedd y gallu unigryw i bennu symudiadau anifeiliaid gydag eglurder llai nag eiliad (drwy gyfrifo eu safle gan ddefnyddio safle a bennwyd yn flaenorol) yn ogystal â phennu costau egnïol symud mewn anifeiliaid gwyllt (y naill ddatblygiad methodoleg yn deillio o syniadau RPW) yn ganolog yn y ffordd y datblygodd National Geographic eu syniad ar gyfer 'Great Migrations' gan fod y llwybrau a'r egni a ddefnyddir gan anifeiliaid yn hanfodol yng nghyswllt llwyddiant strategaethau symudiad anifeiliaid.

Cyfraniad, effaith neu fudd

Gwnaeth darlledu 'Great Migrations' fel cyfres saith rhan (7x dogfen un awr o hyd) ddangos ymdriniaeth National Geographic o fudiadau anifeiliaid ar draws y byd mewn eglurder uchel. Dangoswyd y gwaith hwn, y gwaith mwyaf yn hanes 124 blynedd National Geographic, am y tro cyntaf ar 7fed Hydref 2010 i gynulleidfa amcangyfrifedig o 330 miliwn o bobl o 166 o wledydd (wedi'i gyfieithu i 34 iaith wahanol). Roedd yr ymateb i'r gyfres yn bositif tu hwnt.