Astudiaeth newydd yn datgelu bod canolbwynt bioamrywiaeth forol y byd mewn perygl

Mae ymchwil dan arweiniad adran Biowyddoniaeth Prifysgol Abertawe wedi canfod bod canolbwynt bioamrywiaeth forol y byd mewn perygl sylweddol o golli adnodd morol allweddol.

Yn yr astudiaeth, a ddisgrifiwyd mewn erthygl ddiweddar yn y cyfnodolyn Science of the Total Environment, bu'r ymchwilwyr yn archwilio'r peryglon i ddolydd morwellt drwy'r ynysfor enfawr yn Indonesia sy'n rhan allweddol o'r Triongl Cwrel enwog - ardal forol a leolir yn rhan orllewinol y Môr Tawel.

Adnabyddir yr ardal yn eang fel canolbwynt bioamrywiaeth y byd a'r dolydd yw 'Paith y Môr'. Mae'r cynefinoedd morol ac arfordirol bas a chynhyrchiol iawn hyn yn llawn planhigion morol. Ac mae'r ardaloedd hyn sydd dan fygythiad yn ffynhonnell bwysig o fwyd a lloches ar gyfer anifeiliaid y môr.

Mae'r ymchwil, a arweiniwyd gan Dr Richard Unsworth, yn dangos bod hyd at 90% o'r dolydd morwellt a archwiliwyd ganddynt yn Indonesia wedi dioddef difrod helaeth ac wedi dirywio yn ystod y pum mlynedd diwethaf.

Yn y canfyddiadau, mae'r ymchwilwyr hefyd yn trafod atebion i'r problemau a wynebir gan yr ecosystemau cynhyrchiol hyn, gan gynnwys pwysigrwydd cadwraeth a arweinir gan y gymuned. Mae'r astudiaeth hefyd yn trafod enghreifftiau o ardaloedd lle mae cadwraeth wedi gweithio.

Er enghraifft, mewn cyfres o ynysoedd bach yn Nwyrain Indonesia, roedd dŵr ffo, llawn gwaddodion a maetholion oherwydd difrod i lannau afonydd, yn bygwth y morwellt. O ganlyniad i gynllun cymhelliant, lle bu ffermwyr lleol yn ailblannu llystyfiant ar hyd glannau'r afonydd, mae llif y llygryddion hyn i'r môr wedi lleihau.

600 x 459

Meddai Dr Richard Unsworth o adran Biowyddorau Prifysgol Abertawe, arweinydd yr astudiaeth:

"Mae ein hymchwil yn cofnodi, am y tro cyntaf, sut mae ardal o'r byd sydd mor hanfodol i'w fioamrywiaeth yn colli adnodd morol allweddol yn gyflym.

"Mae colli'r morwellt fel hyn yn broblem ofnadwy oherwydd bod y cynefinoedd yn Indonesia yn bwysig iawn i gyflenwadau bwyd beunyddiol a bywoliaethau'n gyffredinol. Heb forwellt fel cynefin pysgod, fyddai llawer o bobl yn Indonesia'n methu rhoi bwyd i'w teuluoedd bob dydd."

Ychwanegodd Dr Leanne Cullen-Unsworth o Brifysgol Caerdydd:

"Mae gwerth ecolegol morwellt yn ddiymwad, ond mae cyfradd colli'r systemau hyn yn Indonesia yn cyflymu. Mae dolydd morwellt yn Indonesia yn cael eu hanwybyddu ym myd cadwraeth i raddau helaeth.

"O ganlyniad, does neb yn eu monitro'n rheolaidd, ychydig iawn o ymchwil sydd i'r maes a dydyn nhw ddim yn cael eu rheoli'n gyffredinol, sy'n arwain at drasiedi'r dolydd morwellt."

Dywedodd yr Athro Rohani Ambo-Rappe o Brifysgol Hasanuddin, Indonesia, a fu'n cydweithredu yn yr ymchwil:

"Mae dirywiad yn iechyd y morwellt o ganlyniad i newidiadau yn yr amgylchedd, sy'n deillio'n bennaf o ddatblygiad yr arfordir a phrosesau adennill tir a datgoedwigo, yn ogystal â ffermio gwymon, gor-bysgota a thipio sbwriel.

"Bydd cyflwr gwael morwelltau Indonesia yn niweidio eu gallu i wrthsefyll newid yn yr hinsawdd ynghyd â'u gallu i storio carbon deuocsid a darparu cynefinoedd pwysig i bysgod."