Monitro dur tawdd â laser – dyfais arbenigwyr dur Abertawe'n ennill Gwobr Menter

Bydd gweithwyr dur yn gallu monitro tymheredd a chyfansoddiad cemegol ffwrneisi dur tawdd mewn amser real, gan arbed hyd at £4.5 miliwn y flwyddyn i bob ffatri, diolch i dechnoleg laser newydd a ddatblygwyd gan gwmni deillio o Brifysgol Abertawe.

Enillodd y dechnoleg newydd Wobr Menter Gwyddor Deunyddiau 'Worshipful Company of Armourers and Brasiers'. Prifysgol Abertawe yw'r sefydliad cyntaf i ennill y wobr fawreddog hon ddwywaith, y ddau dro am ei gwaith arloesol ym maes dur.

Yr arfer presennol mewn gwaith dur yw atal cynhyrchu a rhoi chwiliedyddion tafladwy yn y metel tawdd i fesur y tymheredd ac i gymryd samplau. Mae hyn yn aneffeithlon, am ei fod yn cymryd amser, mae angen chwiliedyddion drud ac mae'n lleihau cynhyrchiant.

Mewn cyferbyniad, mae'r dechnoleg newydd yn taflunio laserau i'r ffwrnais dawdd, sy'n monitro'r cynnwys yn barhaus. Nid oes angen chwiliedyddion tafladwy ac, yn hollbwysig, nid oes angen atal cynhyrchu.

600 x 450

Llun: Dr Szymon Kubal gyda ffwrnais yn y gwaith dur Port Talbot.  (Llun:  Tata Steel)

Datblygir y dechnoleg gan gwmni deillio o Brifysgol Abertawe, Kubal-Wraith Ltd.

Meddai Dr Szymon Kubal o Tata Steel, cymrawd ymchwil ym Mhrifysgol Abertawe:

"Mae ein technoleg newydd yn caniatáu taflunio pelydryn laser i ffwrnais dawdd drwy sianel a elwir yn chwythell (tuyère) yn wal y ffwrnais. Defnyddiwn y technegau chwistrellu nwy diweddaraf i ddiogelu'r sianel ddata.

Un anhawster oedd profi ein harloesiadau mewn gwaith dur gweithredol o dan amodau cynhyrchu. Drwy weithio gyda Tata Steel UK, fodd bynnag, gallwn gynnal profion llawn."

Gellir hefyd defnyddio'r dechnoleg ar gyfer metelau eraill, megis alwminiwm, copr a nicel. Dengys data Cymdeithas Dur y Byd fod mwy na 1,000 o ffwrneisi metel tawdd ledled y byd, a allai brofi buddion o ran costau a chynhyrchiant drwy ddefnyddio'r dull monitro newydd.

Mae'r tîm, dan arweiniad Dr Szymon Kubal, yn cynnwys arbenigwyr o Goleg Peirianneg Prifysgol Abertawe, Dr Cameron Pleydell-Pearce a Dr Adrian Walters.

300 x 300

Dywedodd yr Athro Bill Bonfield, cadeirydd panel beirniaid Gwobr Menter Armourers and Brasiers:

“Mae’r prosiect yn dangos sut mae’r ymchwil yn gallu newid prosesau gweithgynhyrchu.

Mae ein gwobr yn ceisio annog mentergarwch gwyddonol yn y Deyrnas Gyfunol ac mae'n darparu cyllid i helpu datblygiadau arloesol fel hyn i wireddu eu potensial."

Dywedodd Dr Adrian Walters, Entrepreneur Preswyl y Gymdeithas Frenhinol ym Mhrifysgol Abertawe:

"Enillodd Prifysgol Abertawe'r Wobr Menter yn 2016 hefyd, am ddull arloesol o fynd i'r afael â chyrydu i wella cynnyrch dur, tra bod enillydd eleni yn gwella cam cyntaf y broses gweithgynhyrchu dur. Dengys fod Prifysgol Abertawe'n arloesi ar draws y diwydiant dur cyfan."

Meddai Dr Gerry Ronan, Pennaeth Eiddo Deallusol Prifysgol Abertawe:

"Mae hon yn wobr hynod gystadleuol a mawr ei bri, sy'n cynnig llawer o hygrededd i gwmni deillio newydd.

Mae'r ail wobr mewn tair blynedd yn dangos cryfder yr arbenigedd mewn gwyddor deunyddiau yn Abertawe, a hefyd ansawdd y cyfleoedd masnachol y mae'r Brifysgol yn eu creu. Mae hefyd yn ganmoliaeth i Dr Adrian Walters, sydd wedi gweithio'n agos gyda'r ddau dîm llwyddiannus."