Monitro dur tawdd â laser – dyfais arbenigwyr dur Abertawe'n ennill Gwobr Menter

Bydd gweithwyr dur yn gallu monitro tymheredd a chyfansoddiad cemegol ffwrneisi dur tawdd mewn amser real, gan arbed hyd at £4.5 miliwn y flwyddyn i bob ffatri, diolch i dechnoleg newydd sy'n cael ei ddatblygu gan gwmni deillio o Brifysgol Abertawe.

Enillodd y dechnoleg newydd Wobr Menter Gwyddor Deunyddiau 'Worshipful Company of Armourers and Brasiers'. Prifysgol Abertawe yw'r sefydliad cyntaf i ennill y wobr fawreddog hon ddwywaith, y ddau dro am ei gwaith arloesol ym maes dur.

Yr arfer presennol mewn gwaith dur yw atal cynhyrchu a rhoi chwiliedyddion tafladwy yn y metel tawdd i fesur y tymheredd ac i gymryd samplau. Mae hyn yn aneffeithlon, am ei fod yn cymryd amser, mae angen chwiliedyddion drud ac mae'n lleihau cynhyrchiant.

Mewn cyferbyniad, bydd y dechnoleg newydd yn taflunio pelydr laserau i'r ffwrnais dawdd, sy'n monitro'r cynnwys yn barhaus. Fydd dim angen chwiliedyddion tafladwy ac, yn hollbwysig, does dim angen atal cynhyrchu.

600 x 450

Llun: Dr Szymon Kubal gyda ffwrnais yn y gwaith dur Port Talbot.  (Llun:  Tata Steel)

Datblygir y dechnoleg gan gwmni deillio o Brifysgol Abertawe, Kubal-Wraith Ltd.  Bydd e ar gael ymhen tair blynedd.  Mae'r gwobr yn bwysig achos bydd e'n helpu symud y technoleg i'r cam nesa. 

Meddai Dr Szymon Kubal o Tata Steel, cymrawd ymchwil ym Mhrifysgol Abertawe:

"Mae ein technoleg newydd yn caniatáu taflunio pelydryn laser i ffwrnais dawdd drwy sianel a elwir yn chwythell (tuyère) yn wal y ffwrnais. Defnyddiwn y technegau chwistrellu nwy diweddaraf i ddiogelu'r sianel ddata.

Un her oedd profi ein harloesiadau mewn gwaith dur gweithredol o dan amodau cynhyrchu. Diolch a gweithio gyda Tata Steel UK, fodd bynnag, gallwn paratoi a gynnal profion llawn."

Gellir hefyd defnyddio'r dechnoleg ar gyfer metelau eraill, megis alwminiwm, copr a nicel. Dengys data Cymdeithas Dur y Byd fod mwy na 1,000 o ffwrneisi metel tawdd ledled y byd, a allai brofi buddion o ran costau a chynhyrchiant drwy ddefnyddio'r dull monitro newydd.

Mae'r tîm, dan arweiniad Dr Szymon Kubal, yn cynnwys arbenigwyr o Goleg Peirianneg Prifysgol Abertawe, Dr Cameron Pleydell-Pearce a Dr Adrian Walters.

300 x 300

Dywedodd yr Athro Bill Bonfield, cadeirydd panel beirniaid Gwobr Menter Armourers and Brasiers:

“Mae’r prosiect yn dangos sut mae’r ymchwil yn gallu newid prosesau gweithgynhyrchu.

Mae ein gwobr yn ceisio annog mentergarwch gwyddonol yn y Deyrnas Gyfunol ac mae'n darparu cyllid i helpu datblygiadau arloesol fel hyn i wireddu eu potensial."

Dywedodd Dr Adrian Walters, Entrepreneur Preswyl y Gymdeithas Frenhinol ym Mhrifysgol Abertawe:

"Enillodd Prifysgol Abertawe'r Wobr Menter yn 2016 hefyd, am ddull arloesol o fynd i'r afael â chyrydu i wella cynnyrch dur, tra bod enillydd eleni yn canolbwyntio ar gam cyntaf y broses gweithgynhyrchu dur. Dengys fod Prifysgol Abertawe'n arloesi ar draws y diwydiant dur cyfan."

Meddai Dr Gerry Ronan, Pennaeth Eiddo Deallusol Prifysgol Abertawe:

"Mae hon yn wobr hynod gystadleuol a mawr ei bri, sy'n cynnig llawer o hygrededd i gwmni deillio newydd.

Mae'r ail wobr mewn tair blynedd yn dangos cryfder yr arbenigedd mewn gwyddor deunyddiau yn Abertawe, a hefyd ansawdd y cyfleoedd masnachol y mae'r Brifysgol yn eu creu. Mae hefyd yn ganmoliaeth i Dr Adrian Walters, sydd wedi gweithio'n agos gyda'r ddau dîm llwyddiannus."