Ynglŷn â'r prosiect hwn

 Riah Strip

Daearyddiaeth Lenyddol Newydd: Datblygu a Gwerthuso Atlas Llenyddol Digidol Cymru a'i Gororau

Kirsti Bohata Mae'r Athro Kirsti Bohata, Adran Iaith a Llenyddiaeth Saesneg ym Mhrifysgol Abertawe a Chyfarwyddwr y Ganolfan Ymchwil i Lên ac Iaith Saesneg Cymru (CREW), yn Ymchwilydd ar y cyd ar brosiect a ariennir gan Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a'r Dyniaethau (AHRC) - gwerth £617,614 - dan arweiniad yr Ysgol Daearyddiaeth a Chynllunio ym Mhrifysgol Caerdydd.


Mae'r prosiect yn arddangosiad rhyngddisgyblaethol o allu daearyddiaeth lenyddol i gynyddu dealltwriaeth o'r cysylltiadau hollbwysig rhwng pobl, llenyddiaeth a thir. Bydd y prosiect yn creu ac yn gwerthuso gwefan ryngweithiol: Atlas Llenyddol Digidol Cymru a'i Gororau. Mewn modd arloesol, bydd yr Atlas Llenyddol Digidol yn mapio 12 gwaith ffuglen clasurol a llenyddol a leolir yng Nghymru, gan Fflur Dafydd, Amy Dillwyn, Menna Gallie, Niall Griffiths, Tristan Hughes, Lloyd Jones, Malcolm Pryce, Christophper Meredith ac eraill. Y nod yw herio ymagweddau traddodiadol at ddaearyddiaeth lenyddol a dangos potensial 'daearyddiaeth lenyddol newydd'. Gwneir hyn er mwyn: 1) annog darllen ffuglen yn feirniadol ac yn weithredol; 2) hyrwyddo dealltwriaeth o sut gall llenyddiaeth helpu i gryfhau hunaniaeth unigolion a chymunedau; a 3) cyfoethogi twristiaeth ddiwylliannol.
 

Bydd cam cyntaf y prosiect yn creu'r Atlas Llenyddol Digidol. Yn gyson ag ymagweddau presennol at fapio llenyddol, bydd yr Atlas Llenyddol Digidol yn dechrau drwy fapio cyfeiriadau daearyddol a nodir mewn nofelau. Fodd bynnag, ategir y 'mapiau pell' hyn â data mapio 'dwfn' neu wybodaeth fanwl am leoliadau (gan gynnwys data cyfrifiadau, hanesion lleol a digwyddiadau diwylliannol ar ffurf ystadegol, weledol ac ysgrifenedig) am bob ardal dan sylw. Bydd y prosiect yn gweithio'n agos gyda Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd, Data a Dulliau Cymru (WISERD) sy'n cydlynu'r data hwn ac a fydd yn cefnogi ei drosglwyddo i'r Atlas Digidol. Yn ogystal â hyn, bydd yr Atlas Llenyddol yn cynnig cyfle i'r darllenydd ymweld â'r lleoliad drwy fapio llwybrau cerdded sy'n esbonio'r cysylltiadau rhwng ffuglen a lleoedd yn fanwl. Ategir y llwybrau hyn gan gyfeiriadau, sylwadau gan yr awdur, darnau o'r testun, trafodaeth feirniadol, lluniau a sain. Bydd yr Atlas Llenyddol hefyd yn cyflwyno ffordd newydd o ennyn diddordeb darllenwyr mewn daearyddiaeth lenyddol drwy osod darnau o ffuglen ar luniau o'r llwybrau sydd wedi'u mapio. Drwy gyfrwng datblygiadau technolegol ym maes dylunio gwefannau a mapio daearyddol, bydd darllenwyr yn gallu 'sgrolio' drwy'r straeon hyn ar eu cyfrifiadur mor rhwydd â throi tudalennau llyfr neu atlas. Oherwydd natur ddigidol yr adnodd hwn, bydd defnyddwyr hefyd yn gallu dilyn y llwybrau estynedig hyn mewn modd ymarferol, gan gerdded ar eu hyd drwy dirwedd go iawn a manteisio ar gymorth rhithwir drwy lechen wifi neu gysylltiad ffôn clyfar. Ar ddiwedd cam un, cynigir yr Atlas Digidol i'r cyhoedd fel adnodd mynediad agored, gan ddemocrateiddio mynediad i fapiau llenyddol, trafodaethau naratif a lleoliadau go iawn. Bydd yr Atlas Digidol yn cynnig gwefan lle bydd pawb yn gallu ail-ddychmygu eu cysylltiadau â llenyddiaeth a daearyddiaeth.

Bydd ail gam y prosiect yn gwerthuso buddion economaidd a diwylliannol yr Atlas Digidol yn feirniadol. Caiff y cam hwn ei rannu'n dri. Yn gyntaf, bydd y prosiect yn gwerthuso potensial diwylliannol yr Atlas Digidol i annog darllen ac ennyn diddordeb mewn lleoliadau penodol. Caiff 18 grŵp ffocws eu recriwtio i ystyried sut mae'r Atlas yn newid y ffyrdd mae darllenwyr yn ymwneud â gweithiau ffuglen a'u daearyddiaeth. Yn ail, cynhelir 12 taith lenyddol gyda'r grwpiau ffocws; bydd dwy o'r rhain yn ddigwyddiadau cyhoeddus a gaiff eu rheoli a'u hyrwyddo gan Lenyddiaeth Cymru, un o bartneriaid y prosiect. Bydd y digwyddiadau hyn ar ffurf teithiau cerdded yng nghwmni awduron y ffuglen neu arbenigwyr academaidd, a byddant yn rhoi cyfle i'r cyhoedd ymwneud â'r ffuglen, yr arbenigwyr a'r lleoliadau mewn modd ymarferol. Yn ystod y teithiau hyn, cyfwelir â'r cyfranogwyr a chynhelir arolygon i werthuso gwerth diwylliannol ac economaidd yr Atlas Llenyddol Digidol. Yn drydydd, bydd arolygon ar-lein yn gwerthuso'r diddordeb sydd wedi'i ennyn mewn ffuglen a lleoliad drwy'r Atlas Digidol. Bydd y ddealltwriaeth ddyfnach o bŵer mapio llenyddol i newid ein ffyrdd o ddarllen, ysgrifennu a phrofi llenyddiaeth, ynghyd â'r manteision diwylliannol ac economaidd sy'n deillio o hyn, yn cael effaith y tu hwnt i Gymru. Bydd trydydd cam y prosiect yn cyfleu'r canfyddiadau hyn mewn adroddiadau polisi, papurau academaidd, gwyliau rhyngwladol, cynadleddau, digwyddiadau cyhoeddus agored ac yn yr Atlas Llenyddol Digidol ei hun.

http://www.literaryatlas.co.uk/