O'r Orsedd i'r Wladfa

O Feifod i Batagonia

Ar brynhawn Mawrth Awst 4ydd mewn sesiwn a drefnwyd gan Academi Hywel Teifi yn y Lolfa Lên, Llenyddiaeth Cymru ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol, fe fu'r Athro a'r Archdderwydd Christine James yn sgwrsio â’i rhagflaenydd, y cyn Archdderwydd Jim Parc Nest ynghylch ei chyfnod fel Archdderwydd, gan hel atgofion am ei phrofiadau yn ystod y ddwy flynedd diwethaf, ac yn arbennig am y profiad o fod y fenyw gyntaf i ddal y swydd honno.

Etholwyd Christine James yn Archdderwydd am y cyfnod 2013–16, ac er mai seremonïau Eisteddfod Maldwyn a’r Gororau oedd y rhai olaf iddi eu harwain, bydd yn parhau fel Archdderwydd tan Seremoni Cyhoeddi Eisteddfod Sir Fôn ddiwedd mis Mehefin nesaf.

‘Mae gen i lawer o bethau difyr i edrych ymlaen atynt yn ystod y misoedd nesaf,’ meddai Christine, sy’n Athro’r Gymraeg yn Academi Hywel Teifi. ‘Byddaf yn ymweld â’r Wladfa ym mis Tachwedd, er mwyn mynychu Eisteddfod y Wladfa a Gorsedd y Wladfa. Bydd y cyswllt hwnnw â’n cymrodyr yr ochr draw i Fôr Iwerydd yn arbennig o ystyrlon eleni, gan ein bod ni’n dathlu 150 mlwyddiant sefydlu’r Wladfa Gymreig ym Mhatagonia yn 1865.’

Mae’r hanes cyffrous hwnnw wedi dechrau esgor ar gyfres o gerddi, a bydd cyfle i glywed rhai o’r cerddi newydd hyn y bydd wedi eu cyfansoddi yn ystod ei thaith i’r Wladfa, mewn digwyddiad arbennig a drefnir gan Brifysgol Abertawe i ddathlu’r canmlwyddiant a hanner ar Rhagfyr 7fed, yn Theatr Taliesin ar gampws y Brifysgol. Bydd y dathliad arbennig hefyd yn cynnwys perfformiad gan ddisgyblion Ysgol Gyfun Gŵyr,  a dangosiad o ffilm Roger Williams a Lee Haven Jones Galesa am y gymuned Gymraeg gyfoes ym Mhatagonia, a fu’n rhan o'r prosiect celfyddydol cenedlaethol <150> National Theatre Wales, Theatr Genedlaethol Cymru ac S4C.  I gloi’r noson fe fydd panel o westeion arbennig yn trafod arwyddocâd Y Wladfa i ddiwylliant Cymru. Ar y panel  fydd  Marc Rees, a oedd yn gyfrifol am greu cynhyrchiad  <150>,   Roger Williams, yr Athro Christine James, a’r  Dr Geraldine Lublin, a anwyd yn Buenos Aires ond sydd bellach yn dysgu Sbaeneg drwy gyfrwng y Gymraeg ym Mhrifysgol Abertawe. Yr awdur Jon Gower fydd yn arwain y noson ac yn cadeirio'r drafodaeth.