Gwella bioamrywiaeth ar y campws...

Mae yna gyfoeth o gynefinoedd ym Mhrifysgol Abertawe, o draeth a thwyni'r Bae i goetir a gerddi Singleton. Mae'r cynefinoedd hyn yn gartref i amrywiaeth gyfoethog o fywyd gwyllt ac yn darparu adnodd gwych i’r Brifysgol, ar gyfer dysgu sgiliau hanfodol i’r genhedlaeth nesaf o ecolegwyr a rhoi cyfleoedd ar gyfer ymchwil, yn ogystal â darparu amgylchedd iach a gorffwysol ar gyfer staff, myfyrwyr a thrigolion lleol i ail-gyfnerthu.

Mae anifeiliaid eiconig megis dyfrgwn, ffwlbartiaid a gleision y dorlan yn ymweld â Champws Singleton yn rheolaidd, mae gennym hebog tramor preswyl ac mae ystlumod yn clwydo yn adeiladau'r Abaty. Mae'r Brifysgol hefyd yn gyfrifol am y gwylltir olaf ar arfordir Bae Abertawe - 600 erw o dwyni tywod, morfa heli a thraeth Twyni Crymlyn sy’n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ac wedi’i leoli drws nesaf i gampws newydd y Bae.  Mae’r ddau gampws yn agored i bawb eu mwynhau.

Wrth wraidd amddiffyn ac annog bywyd gwyllt yn y Brifysgol yw ein Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth (CGB). O dan y fersiwn cyntaf o’r CGB, a gyhoeddwyd yn 2012, mae'r Brifysgol wedi gwneud gwaith sylweddol i wella a hyrwyddo bioamrywiaeth ar draws ei safleoedd. Mae’r gwaith yn cynnwys ymgorffori technegau garddio bywyd gwyllt wrth ofalu am ein tiroedd - gan adael llonydd i ardaloedd garw heb eu trin, lleihau torri gwair mewn ardaloedd o laswelltir blodeuog i adael i blanhigion blannu hadau, creu pentyrrau o foncyffion i infertebratau a ffyngau a defnyddio compost  cartref fel taenfa i leihau'r defnydd o blaladdwyr.  Rydym wedi gosod blychau nythu a gwestai chwilod o gwmpas y campws ac wedi sefydlu Llwybr Natur  (a gafodd ei agor gan y naturiaethwr a'r cyflwynydd teledu Iolo Williams).

Yn ystod haf 2016, cafodd y CGB ei ail ysgrifennu yn llwyr, gan ei ddiweddaru ac adlewyrchu'r ffaith bod gennym bellach ddau gampws i ofalu amdanynt.  Mae’r pwyntiau allweddol yn cynnwys adnabod ardaloedd  addas i greu cynefinoedd bywyd gwyllt newydd; rhoi cyfle i bawb ddysgu am y bywyd gwyllt yr ydym yn rhannu ein Prifysgol gydag a'r cyfle i gyfrannu at gadwraeth, a sicrhau bod datblygu’r Brifysgol yn ystyried natur fel ein bod blwyddyn ar ôl blwyddyn yn gweld cynnydd yn ein bywyd gwyllt.

Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth 2016
Atodiad 1, Rhestrau o Rywogaethau sydd i’w gweld ar Gampws Singleton (gwaith sy’n mynd rhagddo)

Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth 2016-2020 (BAP Cym)

Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth 2016-2020

Cychod gwenyn

Mae ymgorffori cynaliadwyedd yng ngweithrediadau ac addysgu o ddydd i ddydd y Brifysgol wrth galon nod ein sefydliad i gyflawni rhagoriaeth ym mhob agwedd. Bydd Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth 2016 yn ein helpu i symud ymlaen i gyrraedd ein nod. Atodiad 1, Rhestrau o Rywogaethau sydd i’w gweld ar Gampws Singleton(gwaith sy’n mynd rhagddo)

Gwirfoddolwyr Cadwraeth Twyni Crymlyn

Cychod gwenyn

Cyfle i ddysgu sgiliau newydd, i wneud ffrindiau newydd, i gael ychydig o ymarfer corff yn yr awyr iach ac ein helpu i gadw'r gwylltir olaf o gwmpas Bae Abertawe yn arbennig!

Mae Gwirfoddolwyr Cadwraeth Twyni Crymlyn yn cyfarfod bob prynhawn dydd Mercher o dan oruchwyliaeth Swyddog Bioamrywiaeth y Brifysgol - i wneud amrywiaeth o dasgau o docio coed a chasglu sbwriel ar y traeth i edrych am chwilod prin. Mae gwirfoddoli yn gwella unrhyw CV, mae ein grŵp yn gyfeillgar ac mae croeso cynnes i bawb – nid oes angen unrhyw sgiliau neu brofiad.

Gwirfoddolwyr Cadwraeth Twyni Crymlyn

Rhaglen Gwirfoddolwyr Cadwraeth Twyni Crymlyn Hydref 2016

Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Twyni Crymlyn

Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Twyni Crymlyn

Drws nesaf i Gampws y Bae, a hefyd ym meddiant y Brifysgol mae'r ardal olaf o wylltir o amgylch arfordir Bae Abertawe. Mae cynefinoedd twyni tywod, morfa heli a thraeth Twyni Crymlyn o bwysigrwydd cenedlaethol oherwydd eu bywyd gwyllt ac maent yn gartref i amrywiaeth rhyfeddol o blanhigion ac infertebratau. Mae rhai o'r planhigion twyni tywod arbenigol yn brin iawn -  dim ond yn Breckland ac ar dwyni De Cymru (yn y Deyrnas Unedig) y mae wermod yr ŷd i’w gweld, cawsant eu hailgyflwyno o hadau a gasglwyd yn lleol. Ymhlith yr amrywiaeth helaeth o infertebratau sy'n cael eu canfod yma mae rhai arbenigeddau twyni tywod diddorol iawn megis chwilen deigr y twyni a chwilen y twyni, ac rydym wrthi’n chwilio’n brysur am chwilen y draethlin sy’n brin iawn, ac sydd wedi cael ei chofnodi yma, ond sydd heb gael ei gweld yn y blynyddoedd diwethaf.  Mae broc môr ar hyd pen y traeth yn hanfodol i’w goroesiad nhw - felly plîs peidiwch â’i losgi!

Am fwy o wybodaeth am y SoDdGA, a sut y gallwch chi helpu cliciwch yma. Mae gwirfoddolwyr yn hanfodol i'n helpu ni i edrych ar ôl Twyni Crymlyn, trwy ymuno â sesiynau glanhau traeth, gynnal a chadw'r llwybrau neu drwy helpu i reoli prysgwydd a rhywogaethau ymledol. I gymryd rhan, neu i roi gwybod i ni am unrhyw fywyd gwyllt diddorol rydych wedi’i weld e-bostiwch wildlife@swansea.ac.uk

Cymdeithas Gwenyn

Cymdeithas Gwenyn

O ganlyniad i’r gwenyn newydd ar y campws a’r diwrnod gwenyn, rydym yn gobeithio datblygu Cymdeithas Gwenyn newydd ym Mhrifysgol Abertawe. Mae’r ymateb cadarnhaol a’r diddordeb mewn cyflwyno’r gwenyn ar y campws wedi bod yn fwy na'r disgwyl. Rydym yn gobeithio parhau'r brwdfrydedd a’r diddordeb hwn drwy sefydlu gweithgor lle gall gwenynwyr a'r rhai sydd â diddordeb mewn gwenyn ddod at ei gilydd, i rannu awgrymiadau a syniadau, i godi ymwybyddiaeth ac i gynnal y gwenyn ar y campws yn y dyfodol.

Am fwy o wybodaeth am ymuno â'r gymdeithas gwenyn, cysylltwch â ni: sustainability@abertawe.ac.uk

Dôl Blodau Gwyllt Brodorol y Deyrnas Unedig

Plannu  dôl blodau gwyllt ar y campws

Mae dolydd blodau gwyllt brodorol yn cael ei phlannu ar y campws fel ffynhonnell posibl o baill ar gyfer y gwenyn tra hefyd yn gwella ac annog mwy o amrywiaeth o bryfed ar y campws. Mae'r gymysgedd o hadau a blannwyd yn benodol ar gyfer gwenyn a gloÿnnod byw ac yn cynnwys rhywogaethau sy’n cael eu cydnabod gan y RHS fel perffaith ar gyfer peillyddion megis y Pabi (Papaver rhoes), Tafod yr Ych (Borago officinalis), Penlas yr Ŷd (Centaurea cyanus) a Barf y Bwch (Aruncus dioicus). Mae'r gymysgedd yn cynnwys tua 26 o rywogaethau blodeuol sy'n amrywio o ran uchder gyda thymor blodeuo yn ymestyn o fis Mai i fis Hydref. Mae safle dynodedig wedi cael ei neilltuo ar gyfer y dôl blodau gwyllt, y tu ôl i adeilad Penmaen a  bydd y staff a’r myfyrwyr yn gallu ei mwynhau yn y dyfodol.

Diwrnod y Gwenyn: Gweithdy gwenyn

Diwrnod y Gwenyn: Gweithdy gwenyn

Ar Ddydd Mercher 20 Awst cynhaliodd y tîm Effaith Werdd BeeCAMS ddiwrnod ymwybyddiaeth a gwybodaeth am wenyn gwych i staff a myfyrwyr ar y campws. Roedd y diwrnod yn llawn sgyrsiau anffurfiol a chyflwyniadau llawn gwybodaeth gan wenynwyr profiadol a chymdeithasau. Cafwyd hefyd sesiwn ymarferol yn cynnwys cychod gwenyn arddangos ac arsylwi o a thaith o gwmpas cychod gwenyn y brifysgol. Nod y digwyddiad oedd codi ymwybyddiaeth ac addysgu staff ar gyflwyno gwenyn ar y campws, gwenyn yn gyffredinol a’u dirywiad, yr effaith werdd a materion bioamrywiaeth.

Cliciwch yma i weld lluniau o'r digwyddiad.

Cymdeithas Gwenyn

Cymdeithas Gwenyn

O ganlyniad i’r gwenyn newydd ar y campws a’r diwrnod gwenyn, rydym yn gobeithio datblygu Cymdeithas Gwenyn newydd ym Mhrifysgol Abertawe. Mae’r ymateb cadarnhaol a’r diddordeb mewn cyflwyno’r gwenyn ar y campws wedi bod yn fwy na'r disgwyl. Rydym yn gobeithio parhau'r brwdfrydedd a’r diddordeb hwn drwy sefydlu gweithgor lle gall gwenynwyr a'r rhai sydd â diddordeb mewn gwenyn ddod at ei gilydd, i rannu awgrymiadau a syniadau, i godi ymwybyddiaeth ac i gynnal y gwenyn ar y campws yn y dyfodol.

Am fwy o wybodaeth am ymuno â'r gymdeithas gwenyn, cysylltwch â ni:sustainability@abertawe.ac.uk

Dysgwch fwy…

Gwybodaeth am iechyd a diogelwch

Gwnewch yn siŵr eich bod yn gyfarwydd â sut i ymddwyn o gwmpas y cychod gwenyn a’r wybodaeth iechyd a diogelwch isod.

O gwmpas y cychod gwenyn

Peidiwch â mynd at y cychod gwenyn.  Mae rhwydi wedi cael eu gosod o amgylch y cychod er diogelwch staff a myfyrwyr. Ni fydd gwenyn fel arfer yn pigo heb gael eu pryfocio, ceisiwch osgoi gwneud unrhyw symudiadau sydyn a sŵn uchel. Os yw’r gwenyn yn cael eu cythruddo, cerddwch i ffwrdd a symudwch i gysgod coed os yn bosibl. Dylai pobl ag alergedd i wenyn osgoi'r ardal yn gyfan gwbl. 

Gweithdrefnau Argyfwng

Os ydych yn cael eich pigo gan wenynen, gall arwain at alergedd a sioc anaffylactig. Os yw hyn yn digwydd, ewch i gael cymorth meddygol yn syth. Edrychwch am y ffôn agosaf (cyntedd adeilad Wallace) a deialwch 333. Fel arall, ewch i swyddfa ddiogelwch Tŷ Fulton.  Cliciwch ar y ddolen isod am restr o swyddogion cymorth cyntaf adeilad Wallace a’u manylion cysylltu.

Cynnal a Chadw Cychod Gwenyn

Ar hyn o bryd, nid yw Prifysgol Abertawe yn berchen ar unrhyw gychod gwenyn, er ein bod yn gobeithio gwneud yn y dyfodol agos. Mewn cytundeb gyda pherchnogion cychod gwenyn, cyfrifoldeb y gwenynwr yw gofalu am y gwenyn, y cychod gwenyn a thynnu eu mêl eu hunain.  Gwenynwyr profiadol yn unig ddylai fynd i mewn i'r ardal wenyn a dylent wisgo siwt wenyn hyd llawn.

Manylion cysylltu â’r weithdrefn iechyd a diogelwch:

Gwybodaeth am Iechyd a Diogelwch Gwenyn

Ffeithiau am Wenyn

Tu fewn i’r cwch gwenyn

  • Mae yna 3 math o wenyn yn y cwch gwenyn: y frenhines, miloedd o weithwragedd a gwenyn gormes gwrywaidd yn yr haf.
  • Yn yr haf gall gweithwraig ddisgwyl byw am tua 40 diwrnod a gall brenhines ddisgwyl byw am tua 5 mlynedd.
  • Mae gwaith yn y cwch gwenyn yn seiliedig ar oed: Dyletswyddau'r Gweithwragedd
    1-2 diwrnod - Glanhau celloedd a chadw'r epiloedd yn gynnes
    3-5 diwrnod - Bwydo’r larfau hŷn
    6-11 diwrnod - Bwydo’r larfau ieuengaf
    12-17 diwrnod - Cynhyrchu cwyr, adeiladu crwybr, cario bwyd, dyletswyddau ymgymerwr
    18-21 diwrnod - Gwarchod mynedfa’r cwch gwenyn
    22+ diwrnod - Mae hedfan o’r cwch yn dechrau, peillio planhigion, casglu paill, neithdar a dŵr.
  • Gall cwch gwenyn cyffredin ddisgwyl creu  oddeutu 25 pwys (11kg) o fêl bob tymor.

Ymddygiad Gwenyn

  • Gall gwenyn chwilota am fwyd hyd at bellter o 5 milltir o'u cwch gwenyn, ond maent fel arfer yn cael paill o fewn milltir i'w cwch gwenyn.
  • Er mwyn amddiffyn y nythfa yn unig y bydd gwenyn yn pigo a/neu pan maent o dan fygythiad.
  • Y frenhines a’r gwenyn gweithgar yn unig sy’n gallu pigo.
  • Nid yw gwenyn yn cysgu ond maent yn llonydd pan maent yn ceisio cadw eu hegni ar gyfer y diwrnod gwaith nesaf.
  • Wrth adael eu cwch gwenyn, bydd y gwenyn yn hedfan i fyny yn fertigol ar gyflymder uchel a dros unrhyw rwystrau yn eu llwybr hedfan.
  • Mae gwenyn yn hedfan o gwmpas 55,000 milltir am bob pwys o fêl sy’n cael ei gynhyrchu

Heidio

  • Heidio yw'r ffordd naturiol y mae gwenyn yn atgynhyrchu.
  • Mae'n digwydd pan mae yna frenhines newydd – mae’r frenhines a’r gwenyn hedegog yn gadael eu cwch gwenyn i ddod o hyd i le gorffwys newydd.
  • Gall haid o wenyn orffwys mewn mannau anarferol, os ydych yn gweld haid yn gorffwys peidiwch â mynd yn agos atynt, cysylltwch â’ch cymdeithas gwenynwyr lleol.

 

Dirywiad y gwenyn

Yn y blynyddoedd diwethaf, mae’n ymddangos bod niferoedd gwenyn yn gyffredinol wedi dirywio o'i gymharu â’r gorffennol. O ganlyniad, mae gwenyn wedi dod yn bwynt poblogaidd o bryder ac yn bwnc llosg sydd wedi’i ddwysáu gan y cyfryngau, felly, mae yna angen gwirioneddol i gynyddu a chadw’r niferoedd o wenyn er mwyn osgoi unrhyw ganlyniadau trychinebus. Os bydd y niferoedd yn parhau i ostwng,  gallem wynebu problemau diogelu cyflenwadau bwyd gan fod gwenyn yn gludwyr paill hanfodol o un planhigyn i'r llall sy’n caniatáu  i ffrwythau a hadau gael eu gosod. Mae ymchwil yn dangos mai dim ond chwarter o’r peillio sydd ei angen yn y Deyrnas Unedig y mae’r gwenyn yn ei ddarparu. http://www.theguardian.com/environment/2014/jan/08/uk-food-security-honeybees

Mae sawl ffactor wedi cael eu hadnabod am y dirywiad, mae rhai yn cael eu rhestru isod:

  • Gwiddon Varroa
  • Afiechydon
  • Esgeulustod
  • Plaladdwyr megis pryfleiddiaid. O ganlyniad i'w natur niweidiol, ym mis Ebrill 2014 fe wnaeth y Comisiwn Ewropeaidd gyfyngu ar y defnydd o blaladdwyr sy'n cynnwys imidacloprid a thiamethoxam.

Er mwyn helpu niferoedd y gwenyn yn y dyfodol, gallwch:

  • Ddod yn wenynwr
  • Darparu nythod ar gyfer gwenyn unig
  • Darparu nythod ar gyfer cacwn h.y. blychau nythu cacwn
  • Plannu mwy o flodau sy’n gyfeillgar i wenyn
  • Defnyddio cyn lleied â phosib o blaladdwyr

I ddenu mwy o wenyn i'ch gardd:

Gellir cael mwy o wybodaeth am ddirywiad y gwenyn o:

Cymryd rhan...

Oes gennych chi ddiddordeb mewn bod yn rhan o gymdeithas Cadw Gwenyn Prifysgol Abertawe?

Bydd mwy o wybodaeth yn dilyn yn fuan. Cofiwch ddod yn ôl i’r dudalen hon am fwy o fanylion.