Ymchwilwyr yn canfod sut y cafodd y cobra ei wenwyn

Mae ymchwil newydd gan wyddonydd o Brifysgol Abertawe wedi archwilio pam y mae cobraod wedi esblygu i fod yr unig fath o neidr i boeri gwenwyn angheuol a chyswllt hyn ag ymddygiad arall gan gobraod, a allai helpu i fynd i’r afael â’r argyfwng brathiadau neidr mewn rhannau o Affrica ac Asia.

King Cobra by Kevin MessengerGweithiodd Dr Kevin Arbuckle yn y Coleg Gwyddoniaeth  gyda thîm rhyngwladol o gydweithwyr i gyhoeddi’r cyfnodolyn  ‘Toxins’, astudiaeth ar gobraod, grŵp o nadroedd sydd wedi esblygu nifer o weithiau i ‘boeri’ gwenwyn sy’n dinistrio meinwe, neu ‘sytotocsig’. Mae’r math hwn o wenwyn yn anghyffredin ymhlith y grŵp ehangach o nadroedd y mae cobraod yn perthyn iddo, sydd yn fwy tueddol o ymosod ar y system nerfol i barlysu eu hysglyfaeth.

Canfu’r astudiaeth fod y ffordd y mae cobra yn rhybuddio ysglyfaethwyr drwy godi i wynebu’r bygythiad a lledu ei gwfl yn bwysig wrth lywio esblygiad gwenwyn sytotocsig a’r gallu i’w ‘boeri’ yn llygaid ysglyfaethwyr.

Awgryma canlyniadau’r astudiaeth i systotocsigedd gwenwyn cobra esblygu’n bennaf fel mecanwaith amddiffyn a bod hyn wedi cyd-esblygu ddwywaith wrth ochr ymddygiad lledu cwfl: unwaith yn y cobra gwddf cylchog poerllyd a ‘gwir’ gobraod ac unwaith eto, yn annibynnol, mewn marchgobraod.

Hefyd canfu’r ymchwilwyr i esblygiad gwenwyn sytotocsig, ar y cyd ag arddangos cwfl, ddarparu’r pwysau dethol ar gyfer ymddygiad poeri. Er gwaethaf bod yn unigryw i gobraod ymhlith nadroedd gwenwynig, canfuont fod poeri wedi esblygu’n annibynnol deirgwaith mewn cobraod - yn y cobra gwddf cylchog poerllyd a hefyd yn y cobraod Affricanaidd ac Asiaidd.

Mae’r ymchwilwyr hefyd yn awgrymu bod patrwm amlwg a nodedig cobraod megis cobra sbectolog enwog India yn gweithredu fel rhybudd amddiffyn ychwanegol sy’n gysylltiedig â gwenwyn sytotocsig poenus.

Red-necked black spitting cobra by Randy CiurosMeddai Dr Kevin Arbuckle, un o brif awduron yr astudiaeth: “Yn y byd datblygol gwyddys fod brathiadau neidr yn effeithio ar y tlodion ac mae dynion ifainc yn benodol mewn perygl. Gall brathiad neidr arwain at anableddau gydol oes o ganlyniad i wenwynau sy’n dinistrio meinwe ac yn gadael dioddefwyr heb y gallu i wneud gwaith llaw ac mae hyn yn cynrychioli baich economaidd-gymdeithasol sylweddol.  

“Nod ein hymchwil yw ceisio deall y pwysau esblygol sy’n ffurfio gweithgarwch gwenwynau nadroedd ac a allai helpu i fynd i’r afael â’r argyfwng brathiadau neidr yn Affrica Is-Saharaidd a de Asia drwy ddarparu mewnwelediadau i ymddygiad nadroedd a gwenwyndra. Er enghraifft, ni ddylai clinigwyr ddisgwyl niwed i feinwe gan boerwyr yn unig wrth drin brathiadau cobra, a dylai datblygwyr gwrthwenwyn hefyd gadw’r amrywiaeth hon mewn cof.”

Lluniau: Kevin Messenger & Randy Ciuros