Tisw! Pleidleisio democrataidd ymysg cŵn gwyllt Affricanaidd

Mae tîm o wyddonwyr sy'n astudio cŵn gwyllt Affricanaidd ym Motswana wedi darganfod bod y rhywogaeth hon sydd mewn perygl yn tisian i bleidleisio er mwyn penderfynu pryd bydd y gnud yn symud ac yn dechrau hela.

Mae'r ymchwil, gan dîm rhyngwladol sy'n gweithio gydag Ymddiriedolaeth Cadwraeth Ysglyfaethwyr Botswana, wedi'i gyhoeddi yn Proceedings of the Royal Society B.

Yn ôl uwch awdur yr astudiaeth, Dr Neil Jordan, sy'n gymrawd ymchwil yn UNSW Sydney a Chymdeithas Cadwraeth Taronga Awstralia, mae cŵn gwyllt yn cymryd rhan mewn seremonïau cyfarch egnïol iawn a elwir yn ralïau cymdeithasol ar ôl cyfnodau gorffwys, cyn iddynt symud gyda'i gilydd eto.

"Roeddwn i am ddeall yr ymddygiad torfol hwn yn well, a sylwais fod y cŵn yn tisian wrth baratoi i adael," meddai Dr Jordan o Ganolfan Gwyddor Ecosystemau UNSW.

"Gwnaethom gofnodi manylion 68 o ralïau cymdeithasol drwy astudio pum cnud o gŵn gwyllt Affricanaidd yn byw yn Nelta Okavango ym Motswana. Cawsom ein syfrdanu pan gadarnhawyd ein hamheuon yn sgil dadansoddi'r data.

"Po fwyaf y tisiadau, mwyaf tebygol yr oedd y byddai'r gnud yn symud ac yn dechrau hela. Mae tisian yn gweithio fel math o system bleidleisio," meddai.

African wild dog

Dywedodd prif awdur yr astudiaeth, Reena Walker o Brifysgol Brown yn yr UD, eu bod wedi nodi agwedd syfrdanol arall: "Os oedd y gwryw trechaf a'r fenyw drechaf yn rhan o'r rali, byddai rhaid i'r gnud disian ychydig o weithiau'n unig cyn symud.

"Ond os  nad oedd y pâr trechaf yn bresennol, roedd angen rhagor o disiadau - tua 10 - cyn i'r gnud symud".

O'r blaen, tybiwyd nad oedd y cŵn yn gwneud dim ond clirio eu llwybrau anadlu wrth disian.

Ychwanegodd cydawdur yr astudiaeth, Dr Andrew King o Brifysgol Abertawe: "Mae'r tisiadau'n gweithredu fel math o gworwm ac mae'n rhaid i'r tisiadau gyrraedd trothwy penodol cyn i'r grŵp  newid ei weithgarwch.

"Mae cigysorion cymdeithasol eraill, megis swricatiaid, hefyd yn defnyddio cworymau, ond mae ein canfyddiad ni bod nifer y tisiadau sy'n gwneud cworwm yn newid, ar sail pwy sy'n rhan o'r rali, yn awgrymu nad yw pleidlais pob ci yn gyfartal."

Ariannwyd yr astudiaeth gan grantiau i Ymddiriedolaeth Cadwraeth Ysglyfaethwyr Botswana gan Wild Entrust International, Tusk Trust a rhoddwyr preifat amrywiol.