Ymchwil yn archwilio profion doniau chwaraeon

Canfuwyd bod profion genetig a ddefnyddir i ragweld gallu athletaidd mewn plant yn y dyfodol yn ansicr o safbwynt gwyddonol. Er bod cwmnïau sy’n gwerthu’r profion hyn yn gwneud honiadau hyf, mae terfyn ar y wybodaeth enetig y gall y profion hyn ei mesur mewn gwirionedd. Hefyd nid ydynt yn gallu ystyried ystod o ffactorau eraill sy’n effeithio ar lwyddiant athletaidd wrth i rywun heneiddio.

Athletics stock shotCyflwynwyd yr ymchwil yng Ngŵyl Wyddoniaeth Prydain yn Abertawe.

Mae rhaglenni sy’n ceisio adnabod y genhedlaeth nesaf o athletwyr elit yn dod yn fwy soffistigedig. Mae’r ymchwil  gan yr Athro Mike McNamee o Brifysgol Abertawe a Dr Silvia Camporesi o Goleg y Brenin Llundain, yn galw am ddealltwriaeth well o’r ystyriaethau gwyddonol a moesegol sy’n gysylltiedig â phrofi, yn ogystal â gofyn bod ystyr chwaraeon mewn plentyndod yn cael ei ailystyried. 

Mae’r astudiaeth wedi edrych ar brofion genetig sy’n cael eu marchnata’n uniongyrchol i ddefnyddwyr (DTC) sy’n honni eu bod yn adnabod doniau athletaidd plant a’u bod â’r gallu i annog rhieni a hyfforddwyr i gynllunio ar gyfer llwyddiant mewn chwaraeon yn y dyfodol  i blant y mae profion wedi nodi bod ganddynt allu athletaidd.

Canfu’r astudiaeth er bod rhai cwmnïau DTC yn gwneud honiadau hyf, mae terfyn ar y wybodaeth enetig y mae’r profion eu hunain yn gallu ei chynnig ac felly ni allant brofi’n bendant ragoriaeth athletaidd yn y dyfodol. Felly gellid eu hystyried yn ansicr o safbwynt gwyddonol. Hefyd, mae profi genetig ar gyfer adnabod talent yn gwneud rhagdybiaethau ynghylch y dyfodol a ragwelir ar gyfer y plentyn heb ystyried yr ystod o ffactorau eraill a allai effeithio ar lwyddiant athletaidd wrth i’r plentyn dyfu o fod yn blentyn i fod yn oedolyn. 

Mae’r ymchwil hefyd yn archwilio ystyriaethau cyfreithiol a moesegol posibl ynghylch defnyddio profion o’r fath, gan ystyried y posibiliad y gallent dresmasu ar hawliau’r plentyn a chyfyngu’i obeithion ar gyfer llwyddiant i un math o chwaraeon yn y dyfodol. Mae’r astudiaeth hefyd yn dweud y gallai proffesiynoli arbenigo mewn chwaraeon yn gynnar i blant eu rhoi nhw dan bwysau gormodol a allai fod yn niweidiol. Meddai’r Athro McNamee: “Yr hyn yr ydym yn ei ddweud yw bod angen dealltwriaeth lawnach o gyfyngiadau, dibynadwyedd a dilysrwydd y profion hyn. Mae defnyddio’r profion hyn hefyd yn codi ystod eang o ystyriaethau moesegol ynghylch dewis, caniatâd a chyfrifoldeb ar gyfer lles y plentyn yn y dyfodol. Ar sail y canfyddiadau hyn, rydym o’r farn na ddylai meddygon chwaraeon a gweithwyr proffesiynol gofal iechyd sy’n ymwneud â meddygaeth chwaraeon hyrwyddo profion o’r fath ac ni ddylent annog rhieni ac eraill sydd wedi defnyddio profion DTC i weithredu ar sail canlyniadau’r profion.”

Yr Athro Mike McNamee

Lleolir yr Athro Mike McNamee yn yr Ysgol Chwaraeon a Gwyddorau Ymarfer Corff yn y Coleg Peirianneg. Mae ganddo ddiddordebau ymchwil eang mewn moeseg gymhwysol, yn unigol ac ar y cyd ag eraill, ym meysydd peirianneg, meddygaeth a chwaraeon. Ei feysydd arbenigol yw polisïau gwrthgyffuriau a moeseg, moeseg chwaraeon, moeseg geneteg, moeseg feddygol a moeseg ymchwil. Mae’n aelod o Gonsortiwm Prosiect Athlome  sy’n ceisio hyrwyddo amgylchedd moesegol, diddordeb a gallu angenrheidiol i ddatblygu gwybodaeth arbenigol i lywio hyfforddiant personol ac atal anafiadau, yn ogystal â chanfod achosion o ddefnydd cyffuriau.