"Mae'r Nef yn ddigon agos i gyffwrdd â hi": plât arian cynnar hudolus o Syria yn ennill Cystadleuaeth Ymchwil fel Celf 2016

Pedwar ar ddeg o ddelweddau syfrdanol a'r straeon tra diddorol y tu hwnt iddynt - fel sut i wahaniaethu rhwng un babŵn a'r llall, a byd tywyll masnachu cyffuriau rhithwir - wedi cael eu datgelu heddiw fel enillwyr cystadleuaeth Ymchwil fel Celf 2016.

Yr enillydd cyffredinol yw Dr Heather Hunter Crawley o Goleg y Celfyddydau a'r Dyniaethau.  Mae ei chynnig, 'Drych Nef', yn llun swynol o blât crefyddol pefriog o Syria'r 6ed ganrif, ynghyd â stori sy'n adrodd sut mae wedi ail-greu, drwy ei hymchwil, yr effaith hudolus y byddai'r gwrthrych hwn wedi'i chael ar y pryd. "Mae golau duwiol yn disgleirio o'r arian, efallai presenoldeb Duw ei hun.  Am ennyd, mae'r nef yn ddigon agos i gyffwrdd â hi.".

Mae'r gystadleuaeth yn cynnig cyfle i ymchwilwyr ddangos eu creadigrwydd, ac mae'n dathlu amrywiaeth, harddwch ac effaith ymchwil ym Mhrifysgol Abertawe - sydd ymysg y 30 prifysgol orau am ymchwil.

Ymchwil fel Celf yw'r unig gystadleuaeth o'i math;  mae'n agored i ymchwilwyr pob pwnc ac mae'r pwyslais ar adrodd hanes yr ymchwil, yn ogystal â chreu llun trawiadol.

Derbyniwyd 82 o gynigion gan ymchwilwyr mewn nifer o bynciau gwahanol, â theitlau megis:

  • Jyngl electrogemegol
  • Mondrian yn cwrdd â bioamrywiaeth y môr
  • Celfyddyd methiant hyfryd

Dewiswyd cyfanswm o 14 enillydd gan banel o feirniaid blaenllaw yn eu meysydd o'r Sefydliad Brenhinol, NewScientist a Nature.  Yn ogystal â'r enillydd cyffredinol, dyfarnwyd gwobrau'r beirniaid mewn pedwar categori yn ymwneud ag ymgysylltu - cysylltu â chymdeithas, â phobl, â byd natur ac â lleoedd - a chafodd naw cynnig eu canmol yn uchel.

Wrth ddisgrifio'r ddelwedd (isod) yn ei chynnig buddugol, meddai'r enillydd cyffredinol, Dr Heather Hunter Crawley: "Syria. Y 6ed ganrif. Mae'r Cymun yn cael ei ddathlu mewn eglwys mewn pentref. Wrth i'r addolwyr gymryd bara o'r plât, mae delwedd yn cael ei datgelu. Adlewyrchir eu symudiadau gan apostolion nefol sy'n symud o dan y canhwyllau crynedig. Mae golau duwiol yn disgleirio o'r arian, efallai presenoldeb Duw ei hun. Am ennyd, mae'r nef yn ddigon agos i gyffwrdd â hi."

Research as Art winner 2016 - Heather Hunter Crawley

Meddai'r Athro Gail Cardew o'r Sefydliad Brenhinol, un o'r beirniaid: "Yr elfen annisgwyl sy'n apelio ataf am y gystadleuaeth hon; y cipolygon ar y gorffennol a'r straeon cudd sy'n cael eu gwireddu. Yn y ffotograff hwn, mae Heather yn ailfywiogi defod grefyddol a gynhaliwyd ganrifoedd yn ôl; ar adeg mewn hanes ac mewn lle sydd bron yn amhosib eu dychmygu i'r rhan fwyaf ohonom. Drwy ei geiriau a'i delwedd, gallwn 'deimlo' rhyw elfen o'r ddefod a fu'n anghofiedig ers amser maith; mae yn ein helpu i werthfawrogi'r ymchwilwyr hanes hynny rydym yn dibynnu arnynt i daflu goleuni ar straeon anghofiedig a'n cysylltu â'r gorffennol."

Ychwanegodd Dr Heather Hunter Crawley: "Mae ymdeimlad crefyddol yn un o'r pethau hynny sydd yn ein cysylltu dros amser a diwylliannau. Fel hanesydd, mae'n gyffrous darganfod y dolenni hyn sy'n goleuo'r gorffennol ac yn ein cysylltu â phrofiadau pobl gyffredin, fel yr addolwyr a fu'n defnyddio'r plât hwn.

"Mae'n wych meddwl y gallai diddordeb pobl gael ei danio drwy edrych ar y ddelwedd hon. Mae fy ymchwil yn archwilio profiad a defnydd celf ac arteffactau crefyddol rhwng y drydedd ganrif a'r chweched ganrif OC, yn enwedig yn Syria.

"Roedd gan y rhanbarth hwn rôl hollbwysig mewn oes a fu'n gyfnod allweddol o newid diwylliannol ar draws Ewrop ac Asia ac, ar hyn o bryd, mae angen talu sylw i dreftadaeth gymhleth y rhanbarth yn fwy nag erioed o'r blaen."

Meddai Sylfaenydd a Chyfarwyddwr y Gystadleuaeth, Dr Richard Johnston, Athro Cysylltiol mewn deunyddiau a pheirianneg ym Mhrifysgol Abertawe: "Mae Ymchwil fel Celf yn gyfle i ymchwilwyr ddatgelu eu straeon personol, eu dynoliaeth, eu hysbrydoliaeth a'u hemosiynau.  Gall hefyd fod yn ffordd o gyflwyno eu proses ymchwil a sut brofiad yw bod yn ymchwilydd; mae'n annog deialog ac yn dileu rhwystrau rhwng prifysgolion a'r byd ehangach."

Cliciwch yma i weld y darnau buddugol