Hanesydd Prifysgol Abertawe'n cyflwyno cyfres newydd sbon ar BBC Two, Full Steam Ahead: How the Railways Built Modern Britain

Mae Dr Alex Langlands, darlithydd hanes ym Mhrifysgol Abertawe, ar garlam gwyllt wrth iddo ymuno รข'r haneswyr Ruth Goodman a Peter Ginn i roi bywyd i'r rheilffyrdd mewn chwe phennod wych ar BBC Two fis Gorffennaf eleni.

Fel darlithydd yn Adran Hanes a'r Clasuron yng Ngholeg y Celfyddydau a’r Dyniaethau, yn y gorffennol mae'r hanesydd Dr Langlands wedi cyflwyno a chynhyrchu rhaglenni ar gyfer y BBC a Channel 4, gan gynnwys Victorian Bakers, Victorian Farm, Edwardian Farm, Wartime Farm a Time Team.

Bydd y gyfres yn dangos sut yr oedd y rheilffyrdd yn oes Fictoria yn hanfodol i adeiladu'r byd modern. Gwnaeth ddylanwadu ar y system bost electronig gyntaf; creu nwyddau masgynhyrchu a'r gymdeithas ddefnyddwyr; a chyflwyno'r pryd bwyd cenedlaethol, pysgod a sglodion. Yn ogystal, gwnaethant gyflwyno wisgi'r Alban i'r byd, chwyldroi ein cartrefi drwy ddefnyddio llechi yn lle gwellt, dyfeisio amser cymedrig Greenwich a chreu gwyliau glan môr.

O Reilffordd Ffestiniog o orllewin gwyllt Cymru, o Strathspey yn ucheldiroedd yr Alban i'r Llinell Bluebell yng ngorllewin deiliog Sussex, a hyd yn oed taith ar wasanaeth y Flying Scotsman, mae'r tîm yn archwilio dylanwad y rheilffyrdd ar bob agwedd bosib ar fywyd ym Mhrydain Fawr, gan chwyldroi ein ffordd o fyw yn gyfan gwbl.

O fewn ychydig ddegawdau, roedd y genedl wedi trawsffurfio'n llwyr – o ran y bwyd, y dulliau cyfathrebu a hyd yn oed yr amser hamdden. Sbardunodd y rheilffyrdd chwyldro diwydiannol ac roeddent yn gyfrifol am gyflymu bywyd – yr unig gymhariaeth gellid ei wneud heddiw yw'r rhyngrwyd.

Full Steam Ahead ‌Peter Ginn, Ruth Goodman a Dr Alex Langlands

Rhoddir prawf ar allu Dr Langlands a Peter wrth ddarganfod sut beth oedd bywyd nafis y rheilffyrdd, y dynion a adeiladodd y rheilffyrdd ac a falodd 3,000 o dunelli o gerrig i gefnogi pob milltir o'r trac a osodwyd – cyfanswm o 20,000 o filltiroedd ar ôl ei gwblhau!

Meddai Dr Langlands, "Mae gan haneswyr ddiddordeb bob amser mewn newid a thrawsnewid mewn cymdeithas, a gellir dadlau na brofodd ein hynys gymaint o newid mewn unrhyw oes arall – gyda'r rheilffyrdd wrth wraidd y cyfan."

Un o'r profiadau mwyaf heriol i Peter oedd y trên disgyrchiant ar Reilffordd Ffestiniog, "Yn rhuthro i lawr mynydd Cymreig, fy nghoesau i lawr ochrau tryc rheilffordd, fy nhraed yn taro yn erbyn y gwrthrychau wrth i ni saethu heibio, sylwais i ddim fod pobl oes Fictoria'n gymaint o jyncis adrenalin!”

Roedd Ruth wrth ei bodd pan gymeradwywyd y gyfres hon. Mae wedi gwirioni ar reilffyrdd ers gweithio i Reilffyrdd Prydain yn y 1980au pan, a hithau'n fenyw ifanc 25 oed yn unig, roedd yn gyfrifol am 50 o aelodau staff – oll yn ddynion! Rhai o'i hoff brofiadau o'r gyfres oedd gyrru trên i fyny'r rheilffordd safonol serthaf ym Mhrydain a godro buwch De Dyfnaint â llaw, brîd a ddaeth i'r adwy, diolch i'r rheilffyrdd, pan wnaeth clefyd marwol bron â difa gwartheg stoc Llundain i gyd.

I gynhyrchydd a chyfarwyddwr y gyfres, Stuart Elliott, mae Full Steam Ahead wedi bod yn un o uchafbwyntiau ei yrfa, "Roedd yn wych cael y tîm gorau posib, Alex, Ruth a Peter, yn ôl gyda'i gilydd ar gyfer y gyfres hon. Mae'r berthynas rhyngddynt ar y sgrin yn ardderchog, ac maent yn cyfrannu cymaint i'r prosiect."

Caiff pennod gyntaf Full Steam Ahead ei darlledu ar BBC Two am 8pm (8:30pm ar BBC Two Wales) nos Iau, 21 Gorffennaf.

Cynhyrchir Full Steam Ahead mewn partneriaeth â'r Brifysgol Agored. 


Sut mae'r rheilffyrdd wedi trawsnewid Ynysoedd Prydain ers eu cyflwyniad yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg? Beth oedd yr effaith ar fywyd, gwaith a theithio pobl yn ystod oes Fictoria a heddiw? Mae atebion y cwestiynau hyn a llawer mwy ar gael drwy archebu'r poster dwyochrog hwn, a grëwyd gan y Brifysgol Agored, am ddim.