Ymchwil na welsoch erioed o’i fath o’r blaen: cyhoeddi enillwyr cystadleuaeth Ymchwil fel Celf 2015

Mae 17 o ddelweddau trawiadol, a'r straeon y tu ôl iddynt - fel merched o’r canol oesoedd wedi dod yn fyw, prydferthwch hudol y byd microsgopig, a lliwiau llachar Rio de Janeiro - wedi’u cyhoeddi’n enillwyr cystadleuaeth Ymchwil fel Celf 2015.

Y prif enillydd yw Dr Sparky Booker o Goleg y Celfyddydau a’r Dyniaethau, a’i chais, Rising from the Page, sy’n eglurebu heriau ei hymchwil ar fenywod a chyfiawnder yn yr Oesoedd Canol.

Mae’r gystadleuaeth yn dathlu amrywiaeth a harddwch ymchwil Prifysgol Abertawe – sydd yn 30 uchaf o brifysgolion ymchwil y Deyrnas Unedig – yn ogystal â chreadigrwydd ac effaith yr ymchwilwyr.

Research as ARt Winner 2015 - Dr Sparky BookerLlun: Prif enillydd Ymchwil fel Celf 2015 - Rising from the Page gan Dr Sparky Booker o Goleg y Celfyddydau a'r Dyniaethau. 

Cliciwch yma i weld oriel o'r delweddau buddugol

Ymchwil fel Celf yw’r unig gystadleuaeth o’i fath ac mae’na gored i ymchwilwyr ym mhob pwnc, gyda phwyslais ar adrodd stori’r ymchwil yn ogystal â chyflwyno delwedd drawiadol.

Derbyniwyd 92 o geisiadau gan ymchwilwyr mewn nifer o wahanol bynciau, gyda theitlau megis:

  • Lleuad-meicro – archwilio’r bydysawd-meicro.
  • Prawf marc inc cell mosgito
  • Oooh, beth yw hwnna?
  • Tylwyth teg gwyddoniaeth.

Micro moon‌‌Llun: Micro Moon gan Mark Coleman, Peirianneg (enillydd y categori ysbrydoliaeth)

Daeth y beirniaid o sefydliadau blaenllaw'r Deyrnas Unedig, gan gynnwys y Sefydliad Brenhinol, NewScientist.com, Cyngor Cyfleusterau Gwyddoniaeth a Thechnoleg, a Chelf ar Draws y Ddinas - gan ddewis cyfanswm o 15 o enillwyr. Yn ogystal â’r prif enillydd, roedd enillwyr unigol ar gyfer pedwar categori - ysbrydoliaeth, emosiwn, goleuad, ac effaith, yn ogystal â 12 o ddelweddau eraill cafodd ganmoliaeth uchel.

Meddai Flora Graham, golygydd digidol NewScientist.com ac un o’r beirniaid: “Mae mwy i ymchwil na'r ffeithiau caled sy'n cyrraedd y papurau a'r cylchgronau.  Mae cystadleuaeth Ymchwil fel Celf yn datgelu'r profiad dynol dydd-i-ddydd sy'n cuddio y tu ôl i'r canlyniadau. Mae'r enillwyr wedi cyfuno geiriau a lluniau i roi cipolwg ar yr harddwch, yr amrywiaeth, a'r cymhlethdod y mae ymchwilwyr yn eu darganfod wrth wneud eu gwaith”.

Mae’r prif enillydd, Sparky Booker, yn ymchwilydd ar brosiect y DU gyfan a arweinir gan Brifysgol Abertawe. Mae’r prosiect yn archwilio llwyddiant menywod yn y system gyfiawnder, ar draws Cymru a rhannu eraill o Brydain ac Iwerddon, rhwng 1100 a 1750.

Liza Penn ThomasLlun: Liza Penn Thomas, Saesneg (enillydd y categori effaith)

Wrth drafod gwaith Dr Booker, meddai Dr Gail Cardew, Cyfarwyddwr Gwyddoniaeth ac Addysg, ac Athro Gwyddoniaeth, Diwylliant a Chymdeithas yn y Sefydliad Prydeinig: “Yr hyn rwy’n hoffi am y llun hwn yw’r ffaith bod cadwyn bapur syml o fenywod, i gyd yr union fath mewn rhes, wedi cynnig cipolwg i mi o rhai o’r heriau  ymarferol mae Sparky yn eu hwynebu. Mewn ymchwil hanesyddol o'r math hwn, a ellir cyffredinoli? Neu a yw yn gyfrifoldeb ar yr ymchwilydd i ddod â straeon yr unigolion hyn i'r amlwg?"

Meddai Dr Sparky Booker, prif enillydd Ymchwil fel Celf 2015: “Mae’r menywod yn y llun wedi’u creu allan o ddelweddau o ddogfennau a ffynonellau. Fel haneswyr, dyna’r cyfan sydd gennym i ddysgu am eu bywydau a’u profiadau.

“Y syniad oedd dangos cyfyngiadau gwaith ymchwil hanesyddol. Os nad yw wedi’i gofnodi mewn dogfen, yna dydyn ni ddim yn gwybod amdani. Mae yna gwestiynau am gyffredinoli. Ond mae’r ddelwedd ei hun yn obeithiol. Menywod yn cael eu hatgyfodi o’r dogfennau. Maent yn sefyll a bron yn symud, sydd yn adlewyrchu fy ymchwil ar sut roedd menywod yn defnyddio’r system gyfiawnder er mwyn cael rhywfaint o reolaeth dros eu ffawd.

Fel hanesydd, mae’n gyffrous iawn i feddwl y bydd pobl yn edrych ar y ddelwedd ac yn meddwl am fenywod canoloesol a’u profiadau gyda’r gyfraith. Dydyn nhw ddim wedi cael eu cynrychioli yn hanes ddigon.”

Dywedodd sylfaenydd y gystadleuaeth Dr Richard Johnson, uwch-ddarlithydd o Goleg Peirianneg Prifysgol Abertawe:  “Mae delweddau a haniaethau ysgogol yn ffordd wych o ddangos i'r cyhoedd rhyfeddod yr ymchwil a wneir yn ein Prifysgol. Mae'n gyfle i ymchwilwyr ymgysylltu â phobl, rhannu gwybodaeth â nhw, a'u hysbrydoli. Peth cyffrous yw gallu gwneud eich ymchwil yn hygyrch, ei ddwyn at sylw'r gynulleidfa ehangaf bosibl, a chyffroi pobl eraill hefyd."