Prosiect ymchwil yn derbyn arian EPSRC i wella datgelu dementia

Mae ymchwilwyr o Brifysgol Abertawe, ar y cyd ag ymchwilwyr o Brifysgol Plymouth, wedi derbyn £1 miliwn gan y Cyngor Ymchwil Peirianneg a'r Gwyddorau Ffisegol (EPSRC) i ddatblygu techneg ddiagnostig arloesol, amser real ar gyfer dementia gan ddefnyddio'r deunydd rhyfeddol, graffin.

Mae'n un o wyth prosiect ymchwil newydd a ariennir gan EPSRC a fydd yn archwilio amrywiaeth o dechnegau a thechnolegau y'u bwriadwyd ar gyfer datgelu a gwneud diagnosis o ddementia.

Bydd Dr Owen Guy a Dr Daniele Doneddu o Goleg Peirianneg Prifysgol Abertawe ac ymchwilwyr o Brifysgol Plymouth yn cydweithio i greu ffordd newydd o ddatgelu biofarcwyr a geir yn hylifau'r corff, megis gwaed, hylif yr asgwrn cefn, hylif yr ymennydd, troeth a phoer, sy'n dangos bod dementia yng nghyfnod cynnar y clefyd. Caiff y dechnoleg hefyd ei defnyddio i ddilyn cynnydd y clefyd.

Bydd y broses yn defnyddio biosynwyryddion graffin, yn wahanol i ddulliau cyfredol, ac yn gallu rhoi data amser real i glinigwyr a phrawf pendant o fewn munudau i gymryd sampl. Wrth ei chyfuno â thechnoleg synhwyro arall ar sail graffin, bydd y weithdrefn yn gallu mesur canlyniadau ar draws nifer o fiofarcwyr, gan gynnwys cywirdeb datgelu dementia.

Dewiswyd y prosiectau ymchwil llwyddiannus yn dilyn panel adolygu cyfoed ac fe'u datblygwyd mewn ymateb i alwad gan EPSRC am Synhwyro a Delweddu ar gyfer Diagnosis o Ddementia (SIDD) ym mis Rhagfyr 2013.

Bydd yr ymchwil yn cynnwys academyddion o 11 o brifysgolion yn DU, a fydd yn ymchwilio defnyddiau gwahanol o synhwyro a delweddu. Maent yn cynnwys:

  • Monitro newidiadau a difrod mewn microstrwythurau yn yr ymennydd ac amrywiadau yn y llif gwaed gan ddefnyddio MRI a PET.
  • Datblygu offer gwneud diagnosis sy'n gwneud defnydd arloesol o dechnoleg biosynhwyro graffin i ddatgelu nifer o fiofarcwyr dementia ar yr un pryd adeg gofal.
  • Defnyddio technegau cyfrifiadurol a mathemategol i wella asesu gwybyddol pobl sydd wrth risg dementia.
  • Archwilio a ellir defnyddio datgelu newidiadau mewn marcwyr protein lluosog yn electroddadansoddol yn y gwaed i adlewyrchu cyfradd cynnydd i glefyd Parkinson ac anabledd symud difrifol. (Cyflawnir hyn drwy gymharu lefelau serwm cyfresol ag asesiadau clinigol manwl.)
  • Monitro patrymau symud llygaid a chwilio am dueddiadau a allai ddatgelu a mesur cynnydd clefyd.
  • A all y retina ddarparu biofarcwyr dibynadwy (arwyddion) o risg o ddementia yn y dyfodol? Datblygu technolegau ar sail delweddu i ddatgelu a galluogi defnyddio biofarcwyr o'r fath.
  • Datblygu dyfais i ddadansoddi arwyddion trydanol o'r ymennydd ac arwyddion cardiofasgwlaidd (llif y gwaed/ocsigeniad) ar yr un pryd er mwyn deall dichonolrwydd y rhain fel offer gwneud diagnosis.

Meddai'r Athro Philip Nelson, Prif Weithredwr EPSRC, "Mae'r DU yn wynebu her anferth dros y degawdau nesaf, mae gennym boblogaeth sy'n heneiddio a chynnydd tebygol yn y nifer o bobl sy'n dioddef gan ddementia. Bydd y prosiectau ymchwil hyn yn gwella ein gallu i ddatgelu a deall dementiâu a sut mae'r clefyd yn cynyddu.

"Mae datblygu technolegau gofal iechyd newydd a gofal clinigol gwell yn bosib drwy gynyddiadau ym meysydd peirianneg, y gwyddorau ffisegol a mathemateg, a rhaid i ni barhau i gefnogi'r meysydd hyn er mwyn gwella ansawdd bywyd ein poblogaeth."