Haneswyr y Brifysgol yn rhoi cyngor ar gyfres fawr y BBC

Mae dau ddarlithydd yn helpu BBC Cymru Wales gyda phrosiect hanes mawr am y Rhyfel Byd Cyntaf.

Mae'r haneswyr, Dr Gethin Matthews a Dr Gerard Oram, yn helpu i ymchwilio ar ran World War One at Home, cyfres o 200 o storïau ar-lein a darllediadau yn Gymraeg, yn Saesneg ac yn y ddwy iaith.

Byddant yn adeiladu hanes pobl Cymru, y newidiwyd eu bywydau'n gyfan gwbl gan y rhyfel, ac etifeddiaeth barhaol y gwrthdaro yn y wlad.

Meddai Dr Oram, "Mae hwn yn brosiect diddorol i fod yn rhan ohono. Bydd yn amlygu hanesion paralel y bobl ar y ffrynt gartref ac yng Nghymru – mewn ysgolion, eglwysi, ysbytai a ffatrïoedd.

"Dylai fod yn adnodd parhaus i ysgolion ac i unrhyw un sydd â diddordeb mewn hanes cymdeithasol."

Gerry and GethinMeddai Dr Matthews, "Mae hyn yn profi bod a wnelo hanes y rhyfel byd cyntaf â llawer mwy na Haig, trefn y gad a'r ffosydd. Bydd hyn yn rhoi'r rhyfel mewn cyd-destun Cymreig gan ddefnyddio cipluniau o fywyd cefn gwlad a diwydiannol o bob cwr o'r wlad.

"Rydym hefyd yn gweld hwn fel cyfle i chwalu rhai mythau am y rhyfel. Roedd ei effeithiau ar Gymru yn ddwfn, ond yn llawer mwy cymhleth nag yr ymddengys gyntaf."

Llun wedi'i atodi (fersiwn eglur iawn ar gael ar gais): Arbenigwyr y Rhyfel Byd Cyntaf Abertawe (o'r chwith): Dr Gerard Oram a Dr Gethin Matthews.

Mae World War One at Home yn cael ei dangos ar draws y DU ac Iwerddon mewn digwyddiad darlledu unigryw. Yn y pendraw, bydd oddeutu 1,400 o storïau yn dod yn fyw ar y teledu, y radio ac ar-lein, a phob un yn gysylltiedig â mannau penodol mewn ffordd nas dywedwyd o'r blaen.

Bydd yn datgelu rhai storïau annisgwyl am lefydd cyfarwydd, megis ble triniwyd clwyfedigion, ble cafwyd darganfyddiadau gwyddonol mawr a ble y cadwyd carcharorion rhyfel.

Bydd Dr Oram a Dr Matthews, yn ogystal â Dr Lester Mason o Brifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan, yn cynghori ar effaith y rhyfel ar Gymru ac yn amlygu'r cysylltiadau â digwyddiadau a themâu cenedlaethol a rhyngwladol ehangach.

Bydd y darllediadau'n cychwyn wrth nesáu at ganmlwyddiant dechrau'r rhyfel ym mis Awst.

Ariennir yr ymchwil gan Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a'r Dyniaethau drwy'i thema Gofal ar gyfer y Dyfodol, sy'n archwilio sut mae'r berthynas rhwng y gorffennol, y presennol a'r dyfodol yn ffurfio ein dealltwriaeth o'r byd o'n hamgylch.