Gallai dull newydd o adfer gwair môr wrthdroi dirywiad bioamrywiaeth forol yn y DU

Mae ymchwil newydd gan Brifysgol Abertawe’n helpu i ddatblygu dulliau newydd o adfer ein hamgylchedd morol sydd wedi’i ddifrodi ym Mhrydain ac yn y pendraw, yn helpu i atgyfnerthu’n pysgodfeydd sy’n dirywio.

Mae’r ymchwil yn datblygu ffordd o adfer dolydd gwair môr sydd mewn perygl yn y DU drwy dyfu matiau o’r planhigion morol hyn i gymryd lle cynefinoedd sydd wedi’u difrodi’n flaenorol. Mae’r treialon yn cael eu cynnal ar y cyd â chwmni yn Abertawe (Salix Bioengineering) sydd â phrofiad o adfer cynefinoedd afonol.

Seagrass seedlings

Yr haf diwethaf, casglodd deifwyr ym Mhrifysgol Abertawe hadau’n cynnwys ffrwythau’r gwair môr Zostera marina yn Afon Helford (Cernyw) a Torbay. Yna cafodd yr hadau eu gwahanu ar ôl cwympo ac maent bellach wedi dechrau egino yn y cyfleusterau acwaria yn y Ganolfan Ymchwil Dyfrol Cynaliadwy (CSAR). Bellach mae gwyddonwyr gwair môr sy’n gweithio o fewn prosiect SEACAMS yn datblygu ffordd o dyfu’r cannoedd o eginblanhigion yn fatiau gwair môr y gellir eu defnyddio’n hawdd yn yr amgylchedd morol ar gyfer adfer cynefinoedd.

 

Tra’n esbonio cefndir yr ymchwil, meddai arweinydd y prosiect Dr Richard Unsworth; “Dolydd gwair môr yw ‘Gwastatiroedd y Môr’. Gall adfer gwair môr fod yn bwysig iawn i gynhyrchiant pysgodfeydd gan fod y cynefinoedd hyn yn darparu cynefin magu hollbwysig i ystod o rywogaethau o bysgod (e.e. Penfras, Morlas a Gwyniad Môr). Drwy dyfu gwair môr mewn matiau o eginblanhigion rydym yn gobeithio creu adrannau o gynefinoedd cryf y gellir eu defnyddio i adfer bioamrywiaeth a chynhyrchiant cynefinoedd morol yn y DU, a fydd yn ei dro’n helpu’n stociau prin o bysgodfeydd.”

Mae’r cynefinoedd arfordirol cynhyrchiol hyn yn bodoli mewn baeau dŵr bas cysgodol sy’n nodweddiadol o’r aberoedd a’r amfaeau yn y DU felly maent yn agored i lawer o weithgareddau dyn. Er gwaethaf eu pwysigrwydd, mae amcangyfrifon amrywiol yn awgrymu i’r DU golli dros 50% o’i dolydd gwair môr dros y can mlynedd diwethaf ac mae llawer o ddolydd gwair môr yn y DU yn parhau i fod dan fygythiad ac yn dirywio’n barhaus. Yn ogystal â’i bwysigrwydd i bysgodfeydd a bioamrywiaeth, mae gwair môr hefyd yn helpu i ddal a storio carbon deuocsid, yn hidlo dŵr môr arfordirol ac yn helpu i sefydlogi’n harfordiroedd.

Seagrass coir mats

Esboniodd Dr Unsworth y byddai tîm ymchwil Abertawe a Salix yn cynnal profion o ddefnyddio’r matiau gwair môr yn ystod haf 2014 ar y cyd ag arbenigwyr gwair môr yn Lloegr Naturiol. Caiff cyfres o ddulliau gwahanol ei harchwilio er mwyn pennu’r dulliau mwyaf effeithiol i alluogi prosiectau adfer graddfa fawr yn y dyfodol.

 

 

 

Wrth esbonio newydd-deb yr ymchwil, meddai Dr Richard Unsworth; “Mae amryw dreialon wedi cael eu cynnal ar raddfa fach yn edrych ar adfer cynefinoedd gwair môr yn y DU, ond bu’r rhain yn seiliedig ar drawsblannu tywyrch gwair môr yn y DU ac maent wedi bod yn aflwyddiannus. Drwy ddefnyddio dulliau’n seiliedig ar hadau a dreialwyd gyntaf yn UDA sy’n cynyddu cydnerthedd dolydd, ac addasu technoleg a ddefnyddir yn aml mewn afonydd ar gyfer defnyddio planhigion dŵr ffres, mae’n tîm yn gobeithio cynnal yr adferiad cyntaf llwyddiannus o wair môr yn y DU. “

Ceir gwybodaeth bellach am ein hymchwil a diweddariadau cyson yn: www.facebook.com/seagrassecosystems

Llun 1: Eginblanhigion gwair môr yn tyfu danddwr yn y Ganolfan Ymchwil Dyfrol Cynaliadwy ym Mhrifysgol Abertawe. Casglwyd hadau o Afon Helford yng Nghernyw a chânt eu hailblannu yn Afon Helford yn haf  2014.

Llun 2: Mat rhisgl coconyt cyn egino (wedi’i orchuddio â hadau dŵr môr).