Gallai cread ffrwydrad bom arbenigwr trawma yn Abertawe helpu i hyfforddi llawfeddygon milwrol

Gallai llawfeddygon milwrol gael hyfforddiant ymarferol cyn bo hir i'w helpu i drin effeithiau ofnadwy ffrwydradau bomiau gan ddefnyddio model naturiol a ddatblygwyd gan arbenigwr trawma ym Mhrifysgol Abertawe .

Yr Athro Ian Pallister (isod), meddyg ymgynghorol yn Ysbyty Treforys ac Athro yng Ngholeg Meddygaeth Prifysgol Abertawe, feddyliodd am y syniad gwreiddiol.

Yna sicrhaodd gymorth gan gwmnïau effeithiau arbennig ac argraffu 3D arbenigol, yn ogystal â chydweithwyr yn yr ysbyty, i roi 'bywyd' i'w fodelau prototeip.

Professor Ian Pallister Mae'r model cyflawn yn dangos rhan isaf y corff dynol gydag anafiadau ffrwydrad, gyda'r rhan fwyaf o un goes wedi'i thorri i ffwrdd. Mae'n hynod realistig, gan bwmpio dŵr lliw allan i ddynwared gwaed rhedwelïol, a gellir hyd yn oed monitro pwysedd gwaed. Arddangoswyd yr efelychydd hyfforddiant yn Uwchgynhadledd NATO yng Nghymru fis diwethaf, ac mae gan yr Athro Pallister gynlluniau i'w ddatblygu ymhellach.

Mae'n rhannu'i amser rhwng Coleg Meddygaeth Prifysgol Abertawe, lle mae'n rhedeg y rhaglen MSc Llawfeddygaeth Drawma, ac Ysbyty Treforys, lle mae'n feddyg ymgynghorol anrhydeddus mewn trawma ac orthopedeg.

Daeth y model o ddymuniad yr Athro Pallister i wella efelychu llawfeddygol ar gyfer hyfforddiant llawfeddygaeth drawma.

"Dechreuais drwy wneud modelau syml wedi'u teilwra ar gyfer y rhaglen MSc Llawfeddygaeth Drawma. Rydym wedi defnyddio efelychu ers amser hir, ond tueddwn i ddibynnu ar esgyrn plastig â thoriad ffug, felly gallwn addysgu gweithdrefnau llawfeddygol camau syml un-dau-tri i bobl. Mae hyn yn hanfodol bwysig, ond roedd y potensial i ehangu cwmpas a realaeth yr efelychiad i ymyriadau lle bo amser yn hanfodol a phenderfyniadau mwy cymhleth yn amlwg iawn."

Yn ystod haf y llynedd, lansiodd Canolfan Mentergarwch Amddiffyn y Labordy Gwyddoniaeth a Thechnoleg Amddiffyn , sy'n rhan o'r Weinyddiaeth Amddiffyn, gystadleuaeth cysyniadau arloesol mewn efelychu ar gyfer hyfforddiant meddygol milwrol.

Mewn ymateb i'r alwad, llwyddodd yr Athro Pallister i ennill ariannu i ddatblygu'r hyn a elwir yn fodel prawf cysyniad. Meddai, "Creais gwmni deillio o'r Brifysgol, Trauma Simulation Limited, a dyfarnwyd contract i mi ddatblygu modelau prototeip yn efelychu anafiadau ffrwydrad i'r aelodau isaf a'r pelfis. Dechreuom weithio arno ym mis Ionawr, gan ddefnyddio data o sgan CT ar glaf gwirfoddol nad oedd yn y fyddin.

A 3D rendered image of the “bomb blast” injury

Llun: Delwedd 3D o anaf ffrwydrad bom

"O hyn, creom gopïau 3D wedi'u hargraffu o'r grwpiau cyhyrau, esgyrn etc. er mwyn eu gwneud mewn silicon gwneud, sy'n atgynhyrchu priodweddau ffisegol meinweoedd dynol go iawn. Defnyddiwyd resin i wneud yr esgyrn, ac mae'r model yn ymgorffori cylchrediad sy'n atgynhyrchu gwaedu rhedwelïol y mae angen ei reoli'n llawfeddygol ar frys yn gywir."

Gwnaethpwyd yr argraffu 3D yn y Canolfan Genedlaethol Dylunio Cynnyrch ac Ymchwil Datblygu (PDR) ym Mhrifysgol Fetropolitan Caerdydd, a chynorthwyodd MBI (Cymru) Cyf. ym Mhen-y-bont ar Ogwr, cwmni arbenigol sy'n gwneud prostheteg genol-wynebol a gwaith effeithiau arbennig yn y diwydiant ffilmiau, i greu'r model.

Meddai'r Athro Pallister, "Gweithiais gyda chydweithwyr yn Ysbyty Treforys, a fu'n seinfyrddau i mi gyda chyngor a chymorth i sicrhau bod y cylchrediad artiffisial yn gweithio ac wrth fesur pwysedd gwaed. Yn nhermau efelychu, mae hyn yn newydd iawn. Mae efelychwyr brys meddygol eraill, ond cânt eu rheoli'n llwyr gan gyfrifiaduron. I fod yn effeithiol mewn hyfforddiant, rhaid i'r profiad ddynwared realiti er mwyn i'r cyfranogwyr ymgolli yn yr hyn maent yn ei wneud.

"Mae'r angen i reoli gwaedu efelychol yn y model hwn ym mhresenoldeb anafiadau realistig, wrth drin meinweoedd sy'n teimlo'n real, yn rhoi dimensiwn newydd i'r hyfforddiant nad oedd yn bosib o'r blaen. Y nod yw paratoi staff mor effeithiol, pan fydd angen iddynt ei wneud go iawn, nid dyna fydd y tro cyntaf iddynt am fod yr efelychiadau mor real."

Arddangoswyd y model i'r Weinyddiaeth Amddiffyn a newyddiadurwyr rhyngwladol yn Uwchgynhadledd NATO, ac mae'r adborth wedi bod yn gadarnhaol. Ychwanegodd yr Athro Pallister, "Gobeithiwn y caiff y prototeipiau hyn eu datblygu ymhellach a'u hintegreiddio mewn hyfforddiant llawfeddygol amddiffyn dros y flwyddyn nesaf. Rydym hefyd am gynhyrchu fersiynau technoleg is i hyfforddi e.e. timau sifil clirio pyllau sut i ofalu am eu staff os cânt eu hanafu – ar gyfer cymorth cyntaf, nid llawfeddygaeth brys."