Treialon Clinigol: Ydy eich cod post yn bwysig?

Mae ymchwil o Brifysgol Abertawe a gyhoeddwyd yn PLOS ONE yn awgrymu bod treialon clinigol yn denu gwirfoddolwyr o ddemograffeg gul a bod hyn yn gallu niweidio gwerth rhai treialon clinigol, yn enwedig eu perthnasedd mewn perthynas รข'r boblogaeth ehangach.

Bu tîm o arbenigwyr meddygol, gofal iechyd ac ystadegau, yn gweithio gyda chwmni lleol yn dadansoddi recriwtio menywod i hap-brawf gyda rheolydd o brobiotigau, o'r enw'r prawf PROBAT.  Rhwng 2005 a 2007, gwnaeth y treial recriwtio 454 o famau, ond sylweddolodd arweinydd y gwaith maes, Dr Sue Jordan, mai mamau dosbarth canol a oedd yn bresennol yn bennaf yn y clinigau ymchwil, er bod poblogaeth ehangach wedi'i thargedu.

Wedi'i chefnogi gan dîm a oedd yn cynnwys arweinydd y Brifysgol ar dreialon clinigol, yr Athro Ian Russell, aeth Dr Jordan yn ei blaen yna i ddarganfod ai dyma oedd yn wir.

O'r 454 a gafodd eu recriwtio'n wreiddiol, gwelwyd 430 (94.7%) eto ar ôl 6 mis a 380 (83.7%) ar ôl 2 flynedd. Roedd hi'n wir bod y recriwtiaid yn llai difreintiedig na'r boblogaeth darged ac, wrth i'r treial ddatblygu, cafwyd llai o gynrychiolaeth gan y mwyaf difreintiedig.

Mae'r ymchwil yn awgrymu y gellir effeithio ar ganfyddiadau treialon sy'n cynnwys amodau sy'n amrywio ar draws y sbectrwm demograffeg gymdeithasol os mae grwpiau penodol wedi'u heithrio neu wedi'u cynrychioli'n ormodol neu heb eu cynrychioli’n ddigonol.

Yn nodweddiadol, nid yw'r ffaith bod treialon clinigol yn agored i duedd o ran gwirfoddolwyr wedi'i hadrodd ddigon. Ceir tuedd o ran gwirfoddolwyr oherwydd gwahaniaethau systematig rhwng y rhai hynny sy'n penderfynu cymryd rhan mewn astudiaethau a'r rhai hynny sydd ddim.

Meddai Dr Jordan: "Mae tuedd o ran gwirfoddolwyr yn bygwth dilysrwydd, trosglwyddedd a'r defnydd a wneir o ganfyddiadau ac yn tynnu oddi ar eu gwerth clinigol. Pan nad yw rhannau o'r boblogaeth sy'n 'anodd eu cyrraedd' wedi'u cynnwys mewn astudiaeth, does dim sicrwydd y bydd y canfyddiadau'n berthnasol iddynt. Os cynhelir treial mewn poblogaeth yr ystyrir ei bod wedi'i gyfyngu'n ormodol, neu sy'n annhebyg neu sy'n annodweddiadol, ceir peryg y bydd y canfyddiadau'n cael eu hystyried yn amherthnasol. Mae treialon atal neu frechlynnau'n arbennig o agored i feirniadaeth o'r fath.

"Hefyd ac yn bwysig, gall nifer yr achosion o afiechydon ymhlith y sampl o bobl a gaiff ei recriwtio fod yn is o lawer na'r hyn a gyfrifir yng nghyfrifiadau maint y sampl a seilir ar nifer yr achosion o afiechydon yn y boblogaeth gyfan. Gall hyn olygu bod y treial yn llai effeithiol hyd yn oed pan fo targed y sampl o ran maint wedi'i recriwtio”