Rheithfarn o farwolaeth drwy ddamwain!

Gallai astudiaeth arloesol gan dîm o academyddion wedi eu harwain gan Brifysgol Abertawe gael effaith pellgyrhaeddol ar reoli larfaemosgitos ar draws y byd.

Mosquito affected by Metarhizium anisopliae

Mae’r astudiaeth o’r dull y mae’r ffwng pathogenaidd sy’n byw ar bryfed, Metarhizium anisopliae, yn lladd larfaemosgitos wedi ei chyhoeddi gan y cylchgrawn ymchwil byd enwog PLOS. Nid oes unrhyw astudiaeth arall wedi archwilio rhyngweithiad y ffwng a’r mosgito yn y fath fanylder o’r blaen.

Mae’r astudiaeth drwyadl a manwl hwn, a arweiniwyd gan Yr Athro Tariq Butt o’r Adran Biowyddorau ym Mhrifysgol Abertawe, yn dangos nad yw’r broses lle mae pryfed sy’n byw ar y ddaear yn cael eu heintio gan ffwng yn berthnasol i larfae mosgito. Mae’r ffwng yn gallu lladd y larfae heb iddo egino, sy’n golygu bod y larfae yn marw yn gyflym o ganlyniad i straen, a hynny yn ‘ddamweiniol’. Nid yw’r ffwng hwn wedi ei addasu i fyw mewn amgylchedd o ddŵr ac nid yw’n glynu at arwyneb y pryfyn. Mae’n lladd ei organeb letyol yn anfwriadol pan fydd yn cael ei amlyncu ganddo.  Y casgliad felly yw bod y farwolaeth yn anfwriadol - a dyma’r rheswm am y rheithfarn o farwolaeth drwy ddamwain.

Bydd gan y darganfyddiad hwn oblygiadau pellgyrhaeddol i reoli mosgitos a’r afiechydon meant yn eu trosglwyddo.

Meddai’r Athro Tariq Butt:

“Mae mosgitos yn bryfed bach tebyg i wybed o deulu’r Culicidae. Er nad yw  rhai rhywogaethau yn gwneud unrhyw ddrwg, mae’r mwyafrif yn cael eu gweld fel poendod am eu bod yn bwyta gwaed creaduriaid byw sydd ag asgwrn cefn, gan gynnwys bodau dynol.

“Mae mosgitos benywaidd yn bwydo ar waed, ac fel rhan o’r broses, mae rhai ohonynt yn trosglwyddo afiechydon sydd yn arbennig o niweidiol i bobl, megis malaria,  clefyd deng a’r dwymyn felen. Mae dros hanner poblogaeth y byd yn wynebu bygythiad o gael eu heintio gan afiechydon sy’n cael eu trosglwyddo gan fosgitos, sy’n eu gwneud yn un o’r anifeiliaid peryclaf ar y Ddaear.

Wrth drafod sut y gellir defnyddi’r canfyddiadau hyn yn y dyfodol dywedodd Yr Athro Butt: 

“Mae canlyniadau’r astudiaeth yn dangos y gallai’r weithred syml o daflu sborau’r ffwng ar ddŵr ein helpu i oresgyn cytrefi o fosgitos sy’n peryglu bywyd, ac sydd yn raddol symud tuag at Ogledd Ewrop wrth i’r hinsawdd gynhesu.  Mae profion yn cael eu cynnal ar hyn o bryd yn Affrica ac fe allai’r canlyniadau chwarae rhan bwysig mewn mynd i’r afael â malaria ac afiechydon eraill sy’n cael eu trosglwyddo gan fosgitos.

“Gobeithiwn y bydd ein darganfyddiadau am y ‘farwolaeth drwy ddamwain’ yn arwain at lawer o drafodaeth ar y pwnc ac yn arwain at ddatblygiadau pwysig a chyffrous a allai ddifa'r anifeiliaid peryclaf ar y ddaear!”

Cyhoeddwyd y papur ‘Metarhizium anisopliae pathogenesis of mosquito larvae: a verdict of accidental death’ yng nghylchgrawn  PLOS ONE http://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0081686

Am wybodaeth bellach am waith yr Adran Biowyddorau yng Ngholeg Gwyddoniaeth Prifysgol Abertawe ewch ihttp://www.swansea.ac.uk/cy/y-brifysgol/colegau/coleggwyddoniaeth/adranybiowyddorau/