Prosiect adfywio gwaith copr Abertawe

Mae Prifysgol Abertawe'n arwain prosiect cyffrous i adfywio un o safleoedd treftadaeth ddiwydiannol bwysicaf y byd, ac mae'n creu cyfleoedd dysgu i fyfyrwyr yn y broses.

Mae gwaith copr Hafod-Morfa'n sefyll ar lannau'r Afon Tawe, nid nepell o Stadiwm Liberty. Roedd y gweithfeydd yn fan eni'r diwydiant copr rhyngwladol, ac maent bellach yn gofeb brin i'r hanes pwysig hwn.

Mae gwaith adfywio'r safle ar y gweill ers tro. Cliriwyd y llystyfiant a gosodwyd llwybrau, ac mae'r safle'n fwy croesawgar i ymwelwyr. Bydd y gwaith o osod deunydd dehongli, gosod gwaith celf, ac atgyfnerthu'r adeiladau'n cychwyn cyn bo hir.

Roedd chwe myfyriwr o Abertawe'n cymryd rhan yn y cloddio archeolegol, gan helpu i ddatgelu mwy o nodweddion wrth fynedfa Gwaith Hafod.

Bu Abertawe yn ganolbwynt y diwydiant copr byd-eang, gan fewnforio mwyn copr o ledled y byd a chan allforio cynnyrch copr.

 600 x 400

Llun: Gwaith Copr Hafod-Morfa o ochr White Rock yr afon.

Meddai'r Athro Huw Bowen, o Brifysgol Abertawe: "Mae hyn yn un o safleoedd treftadaeth ddiwydiannol pwysicaf Prydain, ond mae wedi'i esgeuluso.  Rydym yn hynod o falch o fod yn rhan o gam nesaf y prosiect cyffrous ac uchelgeisiol hwn, fydd yn creu cyfle i fwy o bobl ddysgu am rôl arweiniol Abertawe yn y Chwyldro Diwydiannol.

"O ganlyniad i'w rôl wrth gynhyrchu copr, nid oes modd tanddweud yr effaith gafodd Abertawe ar ddatblygiad economi'r byd. Dyna paham yr ydym yn ceisio hefyd, trwy'r prosiect hwn, creu cysylltiadau â llefydd megis Chile, Ciwba, a De Awstralia, a gyflenwodd feintiau enfawr o fwyn copr i'r gweithfeydd mwyndoddi yn Abertawe."

Hafod - trio of workersLlun:  cynrychiolwyr o Brifysgol Abertawe, Groundwork, ac Ymddiriedolaeth Archeolegol Morgannwg a Gwent ar y safle.

Mwy am yr hanes mewn ffilm fer wedi'i hanimeiddio.

Delwedd o'r safle o Google Earth

Rhagor o luniau

Hafod - students washing artefactsMae'r safle wedi darparu gwaith a gweithgarwch yn Abertawe ers dros 200 o flynyddoedd, ac rydym am i'r traddodiad hwn barhau nawr ac yn y dyfodol.

Mae'n bwysig bod y gymuned leol a myfyrwyr yn y brifysgol yn elwa ar y broses o ddatblygu'r safle yn ogystal ag ar y canlyniad, ac am y rheswm hwnnw, hoffem glywed gan unrhyw un sydd am gyfrannu syniadau, sgiliau neu amser.

Cysylltwch â Stuart Griffin, s.m.griffin@abertawe.ac.uk am ragor o wybodaeth neu i gymryd rhan.

Lluniau:  myfyrwyr a gwirfoddolwyr eraill yn golchi 'darganfyddiadau' archeolegol (chwith) ac yn derbyn cyfarwyddyd (isod).
Hafod - group being briefed

 

 
Ffeithiau ynghylch Copr:

1.    Adeiladwyd Abertawe modern ar sail y diwydiant copr, ac fe'i hadnabuwyd fel 'Coperopolis'.

2.    Y diwydiant copr oedd y diwydiant trwm cyntaf i gael ei integreiddio ar sail fyd-eang, ac Abertawe oedd canolbwynt y diwydiant hwnnw.

3.    Ym 1824, roedd dwy ran o dair o boblogaeth Abertawe (15,000) yn dibynnu ar y diwydiant copr.

4.    Enillodd Nelson Frwydr Traffalgar oherwydd yr oedd gan longau'r Llynges waelod copr, oedd yn golygu nad oed cregyn llong arnynt, ac yr oeddent felly'n haws eu trin.

5.    Roedd rhwydweithiau copr Abertawe'n ymestyn o Ynys Môn i Awstralia, ac o Gernyw i Chile. Roedd morwyr o Gymru'n hwylio'r byd i ddod â mwyn copr yn ôl. Allforiwyd copr o Gymru i farchnadoedd ar draws cyfandiroedd y byd.

6.    Yn y 1960au, caeodd pob un ond un o'r 124 o weithfeydd metel oedd yn gweithio yn y 1880au yng Nghwm Tawe Isaf. Adfeilion Gwaith Copr Hafod-Morfa yw'r gofeb olaf i'r diwydiant copr sydd wedi goroesi.

7.    Mae'r Brifysgol yn arwain yr ymdrechion i achub y safle rhag dirywio ymhellach, ac i'w droi, unwaith yn rhagor, yn ganolfan gweithgarwch diwyd a chreadigol sy'n dylanwadu ar y byd.

8.    Mae gweledigaeth ddewr yn cael ei diffinio ar gyfer datblygiad ar flaen y gad, fydd yn troi'r safle'n labordy ymchwil arloesol ac yn creu cysylltiadau rhwng y brifysgol, y gymuned, ysgolion, ac ymwelwyr o bedwar ban byd.

9.    Cewch gymryd rhan trwy wneud ymchwil, trwy leoliadau gwaith, neu trwy ddyddiau gwirfoddoli. Byddem wrth ein boddau'n eich gweld yn dod i'n helpu i droi'r freuddwyd yn ffaith.

10.    Enw'r prosiect yw Cu@Abertawe.  Cadwch eich llygaid ar agor am ragor o fanylion; ewch i www.welshcopper.org.uk; cysylltwch â Stuart yn s.m.griffin@abertawe.ac.uk; a/neu dewch i weld y safle.