Grant i ariannu ymchwil i 'flociau adeiladu' y Bydysawd

Mae academydd o Brifysgol Abertawe wedi derbyn grant o £1.66 miliwn gan y Cyngor Ymchwil Peirianneg a'r Gwyddorau Ffisegol i gynnal ymchwil sy'n ceisio canfod mwy am flociau adeiladu sylfaenol y Bydysawd.

Dr Niels MadsenBydd Dr Niels Madsen, Darllenydd mewn Ffiseg yng Ngholeg Gwyddoniaeth Prifysgol Abertawe, yn defnyddio'r grant i ehangu ar ymchwil yn cymharu hydrogen a gwrth-hydrogen, er mwyn dod o hyd i gymesuredd rhwng mater a gwrthfater.

Ar foment y glec fawr, roedd yr un swm o fater a gwrthfater yn bodoli ond yr hyn sydd wrth wraidd un o'r dirgelion mwyaf dwfn o ran ein dealltwriaeth o'r Bydysawd yw pam nad yw gwrthfater yn bodoli mewn llwyth yn y byd natur heddiw.

Mae barn bresennol yn awgrymu y dylai gwrthfater ffurfio hanner y Bydysawd a, heblaw ambell i nodwedd, mae'n gyfartal ac yn gyferbyn - yn ddrych-ddelwedd berffaith o fater. Fodd bynnag, hyd yma nid yw gwyddonwyr wedi dod o hyd i dystiolaeth o wrthfater mewn llwyth yn y Bydysawd a dyma un o bosau mwyaf y byd natur.

Ond yn ddiweddar mae arbrofion gan y cydweithrediad ALPHA yn CERN (Sefydliad Ymchwil Niwclear Ewrop), y mae Dr Madsen yn rhan ohonynt, wedi llwyddo i greu a dal swm bach o atomau gwrth-hydrogen.

Gydag ariannu newydd gan y Cyngor Ymchwil Peirianneg a'r Gwyddorau Ffisegol, mae Dr Madsen yn gobeithio cynnal arbrofion a fydd yn rhoi hwb sylweddol i'r effeithlonrwydd cipio hwn, a fydd yn caniatáu i ragor o atomau gwrth-hydrogen gael eu dal am gyfnodau hirach ac yn helpu gwyddonwyr i ddarganfod mwy am sut y cafodd y Bydysawd ei greu.

Meddai Dr Madsen: "Rydw i wrth fy modd i gael y grant hwn sy'n rhoi cymorth hanfodol i'n hymdrech i fynd i'r afael a'r broblem sylfaenol hon o ddeall y byd o'n cwmpas. Mae'r DU ac ALPHA yn arweinwyr yn y maes hwn, ac mae'r cyllid hwn yn dod yn union ar yr adeg gywir."

"Rydw i'n gobeithio y bydd fy ymchwil yn cyfrannu at ateb y cwestiwn pam nad oes unrhyw wrthfater yn y Bydysawd.  Trwy gymharu atomau a gwrthatomau'n ofalus dros y blynyddoedd sydd ar ddod, rydym yn gobeithio dod o hyd i gliwiau i ddatrys y dirgelwch hwn a bydd unrhyw wahaniaeth yr ydym yn ei ganfod yn cael effaith fawr ar ffiseg fel yr ydym yn ei nabod heddiw."

Meddai Pennaeth Gwyddoniaeth Ffisegol y Cyngor Ymchwil Peirianneg a'r Gwyddorau Ffisegol, Dr Andrew Bourne: "Bydd buddsoddiad y Cyngor Ymchwil Peirianneg a'r Gwyddorau Ffisegol ar gyfer gwaith Dr Madsen ym Mhrifysgol Abertawe a phartneriaeth ALPHA yn sicrhau y bydd y DU yn parhau i archwilio'r her sylfaenol o gipio digon o atomau gwrth-hydrogen ar gyfer sbectrosgopeg fanwl. Mae'r ganolfan yn Abertawe'n adnabyddus ar draws y byd am ei harbenigedd yn yr ymchwil hon."

Meddai arweinydd y grŵp, Mike Charlton, "Rydw i wrth fy modd bod Dr Madsen wedi sicrhau'r dyfarniad anhygoel hwn am ei waith. Bydd yn ein helpu i gadw ar flaen y gad yn yr hyn sy'n faes astudio sy'n symud yn gyflym tu hwnt."