Llyfr arloesol yn archwilio hanes Cymru ers 1939

Ar Ddydd Gwyl Dewi, yn ddiweddarach yr wythnos hon, bydd academydd ym Mhrifysgol Abertawe yn cyhoeddi'r llyfr cyntaf sy'n canolbwyntio ar archwilio hanes Cymru ers y rhyfel.

Wales since 1939 Mae llyfr Dr Martin Johnes, Wales since 1939,  yn taflu goleuni ar gyfnod allweddol ym mywyd, hanes a diwylliant Cymreig ac yn gwneud cyfraniad sylweddol i syniadau ar hunaniaeth genedlaethol a’r trafodaethau cyhoeddus ar Gymreictod a Phrydeindod yn y DU ddatganoledig. 

Mae cyhoeddiad y llyfr yn cyd-fynd â chyfres deledu nodedig y BBC, The Story of Wales, cyfres y bu’r awdur yn gyfrannwr iddi. 

Cafodd Dr Johnes ei ysbrydoli i ysgrifennu'r llyfr gan nad oedd y cyfnod ôl-1939 wedi cael ei astudio ryw lawer gan haneswyr Cymru, er ei fod yn gyfnod o newid fwy cyflym a sylweddol nag unrhyw adeg arall yn hanes Cymru.

Mae Wales since 1939 yn edrych ar bopeth o strwythur yr economi a chymunedau i werthoedd pobl a’r newidiadau enfawr a fu i’r ffordd yr oedden nhw’n byw eu bywydau.

O ychwanegu hyn at y datblygiadau mewn gwladgarwch poblogaidd, sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru a'r newidiadau yn hanes a statws yr iaith Gymraeg, gellid dweud fod Cymru yn genedl sy bron yn hollol wahanol I’r genedl a aeth i ryfel yn 1939. Yn wir, yn ystod ac ar ôl yr Ail Ryfel Byd, roedd rhai’n pendroni a fyddai Cymru’n bodoli o gwbl erbyn diwedd yr ugeinfed ganrif. 

Mae'r llyfr  yn archwilio pam na ddaeth hynny’n wir. Mae'n cynnwys pynciau sy’n amrywio o drychineb Aberfan, streiciau'r glowyr a boddi Tryweryn i effeithiau prynwriaeth, chwaraeon a cherddoriaeth boblogaidd. Mae'n edrych ar sut roedd y profiad Cymreig yn wahanol i brofiad gweddill Prydain ond mae hefyd yn tynnu sylw at feysydd lle nad oedd yna fawr o wahaniaeth – agwedd nad yw haneswyr Cymru bob amser wedi bod yn awyddus i fynd i'r afael â hi.

Dywedodd Dr Johnes, “Mae hwn yn llyfr eang, yn yr un modd ag y mae Cymru yn lle eang iawn. Yn ogystal â’r holl bynciau y byddech yn disgwyl eu gweld - gwleidyddiaeth, cenedlaetholdeb, glo a rygbi - mae hefyd yn edrych ar agweddau o fywyd cyffredin y mae haneswyr yn aml yn eu anghofio ond a oedd o bwys i bobl yr un fath. 

Felly mae hwn yn hanes Cymru sy'n cynnwys prisiau tai, archfarchnadoedd, teledu a hyd yn oed steiliau gwallt. Yr wyf yn gobeithio ei fod nid yn unig yn dangos i ddarllenwyr yng Nghymru bod ein hanes yn amrywiol iawn ond ei fod hefyd yn dangos i ddarllenwyr y tu allan i Gymru fod y genedl fechan hon yn bwysig ar gyfer dealltwriaeth lawn o Brydain a Phrydeindod.”

Gellir gweld tudalen gartef Wales since 1939 yma: www.hanescymru.com

Am ragor o wybodaeth cysylltwch â Delyth Purchase, Swyddfa Cysylltiadau Cyhoeddus Prifysgol Abertawe, Ffôn 01792 295050 neu  e-bost d.purchase@abertawe.a.c.uk